floranatolica

Keskin / Kırıkkale - Mayıs 2024 © Serdar Ölez

Gözlem bildir

Gökbaş

Asteraceae / Centaurea / Centaurea depressa

Gökbaş (Centaurea depressa) Papatyagiller (Asteraceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Istranca, Güney Marmara, Batı Karadeniz, İç Batı Anadolu, Orta Kızılırmak, Konya, Erzurum-Kars, Antalya, Adana alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.

Deniz seviyesi ile 1800-2300 m yükseltiler arasında; nadas alanları ve yol kenarlarında gözlemlenebilir.

Türkçe literatürde genellikle Gökbaş olarak adlandırılsa da, bazı yörelerde acımık veya peygamber çiçeği olarak bilinir. Bilimsel olarak Centaurea depressa M.Bieb. şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1808 yılında Fl. Taur.-Caucas. 2: 346 adlı yayında kullanılmıştır. Centaurea cins adı, Yunan mitolojisinde tıp ve şifalı bitkiler konusundaki derin bilgisiyle tanınan, yarı insan yarı at figüründeki bilge Kentaur (Centaur) Khiron´a (Chiron) ithafen türetilmiştir; bu cinse ait bazı bitkilerin tarih boyunca yara iyileştirici ve tıbbi amaçlarla kullanılmasına yönelik mitolojik ve kültürel bir isimlendirmedir. Depressa tür epiteti, Latince depressus (alçak, basık, yere yakın veya bastırılmış) kelimesinden türetilmiştir; bitkinin tabandan itibaren dallanan yatık-yükselici büyüme formuna veya başçıkların bitki boyuna oranla sergilediği basık yerleşim biçimine atıfta bulunur. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. M.Bieb. kısaltması bilim insanı Friedrich August Marschall von Bieberstein (1768-1826) için kullanılmıştır; Bieberstein Alman kökenli Rus botanikçi ve kâşiftir; özellikle Kırım (Tauria), Kafkasya ve Güney Rusya bölgelerine düzenlediği araştırma gezileriyle tanınır. Bu bölgelerin bitki çeşitliliğini detaylıca inceleyerek derlediği Flora Taurico-Caucasica adlı klasik eseriyle çok sayıda yeni taksonu literatüre kazandırmış ve Doğu Avrupa ile Ön Asya florasının aydınlatılmasına temel niteliğinde katkılar sunmuş bir bilim insanıdır.

Morfoloji

Bitki, 10-60 cm boylarında, tek yıllık bir otsu olup, sıklıkla tabana yakın kısımlarından itibaren dallanma gösterir. Yapraklar az çok küme şeklinde keçemsi tüylü (± floccose-tomentose) yapıda; üsttekiler tam kenarlı ve mızraksı formdayken, alttaki yapraklar büyük bir uç segment ile 2-3 çift yan lob barındıran loplu bir yapı sergiler. Yumurtamsı ila kadeh biçimli olan involukrum (başçık pul örtüsü) (13-)14-18 x 8-12(-13) mm boyutlarındadır. Pul uzantıları, 1.5-2(-3) mm uzunluğunda gümüşi renkte dişlere sahip, kahverengi veya siyahımsı bir kenarlıktan oluşur. Çiçekler Centaurea cyanus çiçeklerine benzer, ancak kenardaki ışınsal çiçekler biraz daha kısa ve daha geniş segmentlidir. Meyve (aksela) 4.5-5.5(-6) mm uzunluğunda olup, meyvenin tabanındaki tüylü göbek (bearded hilum) neredeyse meyve boyunun yarısı kadardır; sorguç (pappus) ise 5-8(-9) mm uzunluğa sahiptir.

Gözlemler

Yemliha / Kocasinan / Kayseri
Haziran 2026 ©Serdar Ölez Centaurea depressa

Avdanlı / Polatlı / Ankara
Mayıs 2026 ©Serdar Ölez Centaurea depressa

Balaban / Darende / Malatya
Mayıs 2026 ©Serdar Ölez Centaurea depressa

Ulupınar / Darende / Malatya
Mayıs 2026 ©Serdar Ölez Centaurea depressa

Ozan / Darende / Malatya
Nisan 2026 ©Serdar Ölez Centaurea depressa

Beybağı / Darende / Malatya
Nisan 2026 ©Serdar Ölez Centaurea depressa

Ankara / Sincan
Nisan 2026 ©Rana Anadolu Centaurea depressa

Ünalan / Uşak
Nisan 2026 ©Serdar Ölez Centaurea depressa

Ankara / Sincan
Mayıs 2025 ©Rana Anadolu Centaurea depressa

Keskin / Kırıkkale
Mayıs 2024 ©Serdar Ölez Centaurea depressa

Yenicami / Pınarbaşı / Kayseri
Nisan 2024 ©Serdar Ölez Centaurea depressa

Gölbaşı / Ankara
Mart 2024 ©Serdar Ölez Centaurea depressa

Karamık Karacaören / Çay / Afyonkarahisar
Haziran 2023 ©Serdar Ölez Centaurea depressa

Yenidoğan / Polatlı / Ankara
Mayıs 2023 ©Serdar Ölez Centaurea depressa

Botanische Staatssammlung München

Sinonim adlandırmalar: Cyanus depressus
Türkiye´de doğal yayılan diğer Centaurea türleri: C.acicularis, C.aegialophila, C.aggregata, C.akmanii, C.aksoyi, C.aladaghensis, C.albiflora, C.albonitens, C.amaena, C.amanicola, C.amanosensis, C.antalyensis, C.anthemifolia, C.antiochia, C.antitauri, C.aphrodisea, C.arenaria, C.arifolia, C.armena, C.athoa, C.aucheri, C.austroanatolica, C.axillaris, C.aytugiana, C.aziziana, C.babylonica, C.balsamita, C.baseri, C.behen, C.benedicta, C.bingoelensis, C.bruguierana, C.cadmea, C.calcitrapa, C.calolepis, C.cankiriensis, C.carduiformis, C.cariensiformis, C.cariensis, C.cassia, C.cataonica, C.chaldaeorum, C.cheiranthifolia, C.cheirolepidoides, C.cheirolopha, C.chrysantha, C.consanguinea, C.coronopifolia, C.cuneifolia, C.cyanus, C.davisii, C.deflexa, C.demirizii, C.depressa, C.derderiifolia, C.dichroa, C.diffusa, C.doddsii, C.drabifolia, C.drabifolioides, C.dursunbeyensis, C.elazigensis, C.ensiformis, C.ertugruliana, C.fenzlii, C.foliosa, C.gigantea, C.glabroauriculata, C.glastifolia, C.goksivriensis, C.gulissashvilii, C.hakkariensis, C.halophila, C.handelii, C.haradjianii, C.haussknechtii, C.helenioides, C.hermannii, C.hierapolitana, C.hyalolepis, C.iberica, C.inermis, C.inexpectata, C.isaurica, C.jacea, C.kaynakiae, C.kilaea, C.kirmacii, C.kizildaghensis, C.kochiana, C.kotschyi, C.kurdica, C.lanigera, C.laxa, C.leptophylla, C.longifimbriata, C.luschaniana, C.lycaonica, C.lycia, C.lycopifolia, C.lydia, C.macrocephala, C.macroptilon, C.malatyensis, C.marashica, C.mersinensis, C.nallihanensis, C.nemecii, C.nerimaniae, C.nigrescens, C.nivea, C.nydeggeri, C.obtusifolia, C.ochrocephala, C.odyssei, C.oltensis, C.olympica, C.pamphylica, C.paphlagonica, C.patula, C.persica, C.pestalozzae, C.phrygia, C.pichleri, C.pinetorum, C.polyclada, C.polypodiifolia, C.pseudokotschyi, C.pseudoreflexa, C.pseudoscabiosa, C.pterocaula, C.ptosimopappa, C.ptosimopappoides, C.pulchella, C.reflexa, C.regia, C.reuteriana, C.rhizantha, C.rhizocalathium, C.rigida, C.rupestris, C.sakariyaensis, C.salicifolia, C.saligna, C.salonitana, C.sclerolepis, C.scopulorum, C.sennikoviana, C.sericea, C.serpentinica, C.sieheana, C.sipylea, C.sivasica, C.solstitialis, C.sosnowskyi, C.spectabilis, C.spicata, C.spinosa, C.stapfiana, C.stereophylla, C.stevenii, C.subcordata, C.szovitsiana, C.tardiflora, C.thracica, C.tomentella, C.tossiensis, C.tuzgoluensis, C.ulrichiorum, C.urvillei, C.vanensis, C.vermiculigera, C.virgata, C.wagenitzii, C.werneri, C.wiedemanniana, C.yaltirikii, C.yozgatensis, C.zarrei, C.zeybekii, C.ziganensis
Dış bağlantılar

Kaynaklar

Davis, P.H. (1975). Flora of Turkey and The East Aegean Islands (Vol. 5). Edinburgh University Press. (Morfoloji ve Habitat)
Ekim, T., Güner, A., Aslan, S., Karavelioğulları, F. A., Vural, M., & Babaç, M. T. (Ed.). (2014). Resimli Türkiye Florası (Cilt 1). Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları. (Terminoloji)
Coombes, A. J. (2012). The Secret Life of Plants: Plant Names Explained. Timber Press. (Etimoloji - Cins adı)
Stearn, W.T. (2004). Botanical Latin. Timber Press. (Etimoloji - Tür epiteti)
Google. (2026). Gemini (Haziran 2026 sürümü) [Büyük dil modeli]. (Derleme)
NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları)
Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi)
Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları)
IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)

Sayfaya atıf metni: Centaurea depressa. florꜳnatolica içinde. Erişim tarihi Temmuz 12, 2026, Erişim adresi http://www.floranatolica.com/eukaria/gui/species.php?ID=Centaurea-depressa

Manifesto: Floranatolica sayfaları amatör bir grup tarafından derlenir hazırlanır; mekânlar, rotalar ve canlılar hakkında genel bilgiler vererek, insanların doğa sevgisi ve onu koruma ve araştırma isteğini arttırmayı hedefler. Floranatolica, bitki gözlemlerini kaydedip organize edebileceğiniz ve diğer gözlemciler ve araştırmacılar ile paylaşabileceğiniz bir platform sağlar. Floranatolica ayrıca gezip gördüğünüz yerlerin parkur, yorum ve gözlemlerini paylaşabileceğiniz bir platformdur. Dileyen herkes Floranatolica'ya gönüllü katkı sağlayabilir. Floranatolica tüm doga yürüyüşçülerini, bitki gözlemcilerini, mantar toplayıcılarını, orman ve park korucularını, ekolojistleri ve doğa tutkunlarını bu amaçla yurttaş bilgin olmaya davet eder; ayrıca tüm bilim insanlarını da gözlemlerini erişilebilir ve sistematik platformlarda paylaşmaya davet eder. Floranatolica biyo-coğrafyamızda tanımlanabilen/keşfedilen tüm verilerin toplumun ortak değeri olduğuna, bu değerin tanınması ve anlaşılması ile onu koruma isteğinin belirgin olarak artacağına inanır. floranatolica.com web sitesi GezenAdam tarafından şekillendirilmiştir; bu sayfalarda yayınlanan içeriklere katkıda bulunmak veya değiştirmemiz gerektiğini düşündüğünüz kısımları bildirmek için bize admin@floranatolica.com adresinden ulaşabilirsiniz.

Yasal Uyarı: Bu sayfa Creative Commons Atıf CC-BY-SA 4.0 Uluslararası Lisansı ile yayınlanmaktadır; uygun atıf ve bağlantı vermek kaydı ile bu sayfada yayınlanan görsel ve metinleri her ortam veya formatta kopyalayabilir ve yeniden dağıtabilirsiniz; bu sayfaya atıf yapmak için MLA, CMOS, APA, ASA, MHRA,... kalıplarından yararlanabilirsiniz. Bu sayfada yayınlanan fotoğraf ve metinlerin tüm sorumluluğu paylaşımı yapan editöre aittir. Editör bu fotograf veya metinleri floranatolica.com web sitesinde yayınlayarak, kendi adı ve bu sayfa bağlantısı verilmesi kaydı ile bunların her ortam veya formatta kopyalanabilir ve yeniden dağıtilabilir olmasına izin verdiğini kabul etmektedir. Editör kendisine ait olmayan ve telif hakkı içeren veya T.C. yasalarına uygunsuz paylaşımlar yapamaz. Florꜳnatolica şikayet postası almadığı sürece bu paylaşımları yayında tutar ve içerik sorumluluğunu kabul etmez. Bu paylaşımların içeriği ile ilgili uygunsuz bir durum olduğunu düşünüyorsanız lütfen admin@floranatolica.com adresine bildiriniz. Bildiriminiz en kısa sürede değerlendirilip size bilgi verilecektir.

Çerez Politikası ve Aydınlatma Metni: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca, kişisel verileriniz; veri sorumlusu olarak Florꜳnatolica web sitesi tarafından KVKK Aydınlatma Metninde belirtilen kapsamda işlenebilecektir. KVKK Aydınlatma Metninde belirtilen haklarınıza ilişkin taleplerinizi, Veri Sorumlusuna Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ uyarınca hazırlayarak admin@floranatolica.com eposta adresinden iletebilirsiniz.

Reklam Politikası: Bu sayfada yayınlanan reklamlar GoogleAdsense tarafından seçilmekte ve yerleştirilmektedir. Uygunsuz içerikte olduğunu düşündüğünüz reklamları bildiriniz.

Centaurea etimolojisi

depressa etimolojisi

Morfoloji

Gözlemler