floranatolica

Bozağakaraderbent / Pülümür / Tunceli - Haziran 2022 © Serdar Ölez

Gözlem bildir

Kavgalaz

Asteraceae / Centaurea / Centaurea carduiformis

Kavgalaz (Centaurea carduiformis) Papatyagiller (Asteraceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Batı, Orta ve Doğu Karadeniz, Yukarı Sakarya, Orta Kızılırmak, Yukarı Kızılırmak, Konya, Yukarı Fırat, Erzurum-Kars alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.

İran-Turan fitocoğrafik bölgesi elementidir. Haziran ve Temmuz aylarında çiçeklenir. Genel olarak 500 ile 2300 metre arası rakımlarda; steplerde ve nadasa bırakılmış tarlalarda gözlemlenir.

Bilimsel olarak Centaurea carduiformis DC. şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1838 yılında Prodr. 6: 590 adlı yayında kullanılmıştır. Centaurea cins adı, Yunan mitolojisinde tıp ve şifalı bitkiler konusundaki derin bilgisiyle tanınan, yarı insan yarı at figüründeki bilge Kentaur (Centaur) Khiron´a (Chiron) ithafen türetilmiştir; bu cinse ait bazı bitkilerin tarih boyunca yara iyileştirici ve tıbbi amaçlarla kullanılmasına yönelik mitolojik ve kültürel bir isimlendirmedir. Carduiformis epiteti, Latince deve dikeni anlamına gelen carduus kelimesi (botanik terminolojisinde aynı zamanda Carduus cinsini ifade eder) ile şekil, biçim veya form anlamına gelen -formis son ekinin birleşiminden türetilmiştir; morfolojik olarak yaprak, gövde veya çiçek durumu (kapitulum) özellikleri itibarıyla bir deve dikenini andıran, sivri ve dikenli bir görünüme sahip formlara yönelik genel bir isimlendirmedir. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. DC. kısaltması bilim insanı Augustin Pyramus de Candolle (1778-1841) için kullanılmıştır; Candolle bitkilerin morfolojik akrabalıklarına dayanan doğal sınıflandırma sistemini geliştirerek modern taksonomiye yön veren İsviçreli botanikçidir; Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis adlı eseriyle dünya florasının sınıflandırılmasında temel bir kaynak oluşturmuş ve bu taksonu (ilk olarak Scorzonera cinsi altında) bilim dünyasına tanıtmış bir bilim insanıdır.

Morfoloji

Kalınlaşmış kazık köke sahip, iki yıllık bir bitkidir. Gövdesi dik, 20-90 cm boylarında, genellikle sadece üst kısımlardan dallanmış olup 3-5 adet kapitulum taşır. Gövde ve yaprakları hispid veya araknoid-tomentoz tüy örtüsüne sahiptir. Yaprakları 1-2 pinnatisekt yapıda, büyük bölmeleri 1.5-8 mm genişliğindedir; uçtaki bölme diğerleriyle eşit veya sadece biraz daha büyük olup, büyük bölmeler arasında genellikle küçük bölmeler de yer alır. İnvolukrum 17-25 x 20-25 mm boyutlarında ve ovoid biçimdedir. Apendajlar filarilerin taban kısmını yalnızca kısmen örter, üçgensi yapıda olup giderek daralarak dikene dönüşür; uzunlukları 10-30 mm arasında, renkleri koyu ila açık kahverengi arasında değişir ve her iki yanlarında 4-5 mm boyutlarında çok sayıda silia barındırır. Çiçekleri gül rengimsi mor veya beyazımsıdır. Akenleri 5-6 mm boyutunda; pappus 7-10 mm, içteki pappus sırası ise 1.5-2.5 mm uzunluğundadır.

Alt Taksonlar İçin Teşhis Anahtarı:

1. Gövde ve yapraklar hispid değil, araknoid-tomentoz; apendajların tabanı 4-6 mm genişliğinde ...subsp. orientalis

1. Gövde tabanı ve yaprakların alt yüzeyi septat tüylerle hispid; apendajların tabanı 2.5-3.5 mm genişliğinde ...subsp. carduiformis

2. Apendajlar genellikle 15 mm´den uzun, silialar 3-5 mm ...var. carduiformis

2. Apendajlar 10-15 mm, silialar 1.5-2 mm ...var. thrinciifolia

Ayrıca bu alt taksonların yayılış alanlarının kesiştiği bölgelerde (örneğin Sivas dolaylarında), orientalis alttürünün geniş eklenti yapısı ile carduiformis alttürünün sert tüy (hispid) örtüsünü birleştiren, veya varyeteler arasında özellikler taşıyan geçiş formlarına (ara formlara) sıklıkla rastlanmaktadır. Tür, Horasan yöresinde yetişen C. sintenisiana ile yakın akrabadır.

Gözlemler

Hakkari
Temmuz 2024 ©Serdar Ölez Centaurea carduiformis

Çobanyıldızı / Pülümür / Tunceli
Haziran 2023 ©Serdar Ölez Centaurea carduiformis

Bozağakaraderbent / Pülümür / Tunceli
Haziran 2022 ©Serdar Ölez Centaurea carduiformis

Türkiye´de doğal yayılan C. carduiformis taksonları: Centaurea carduiformis subsp. carduiformis, Centaurea carduiformis subsp. carduiformis var. carduiformis, Centaurea carduiformis subsp. carduiformis var. thrinciifolia, Centaurea carduiformis subsp. orientalis
Türkiye´de doğal yayılan diğer Centaurea türleri: C.acicularis, C.aegialophila, C.aggregata, C.akmanii, C.aksoyi, C.aladaghensis, C.albiflora, C.albonitens, C.amaena, C.amanicola, C.amanosensis, C.antalyensis, C.anthemifolia, C.antiochia, C.antitauri, C.aphrodisea, C.arenaria, C.arifolia, C.armena, C.athoa, C.aucheri, C.austroanatolica, C.axillaris, C.aytugiana, C.aziziana, C.babylonica, C.balsamita, C.baseri, C.behen, C.benedicta, C.bingoelensis, C.bruguierana, C.cadmea, C.calcitrapa, C.calolepis, C.cankiriensis, C.carduiformis, C.cariensiformis, C.cariensis, C.cassia, C.cataonica, C.chaldaeorum, C.cheiranthifolia, C.cheirolepidoides, C.cheirolopha, C.chrysantha, C.consanguinea, C.coronopifolia, C.cuneifolia, C.cyanus, C.davisii, C.deflexa, C.demirizii, C.depressa, C.derderiifolia, C.dichroa, C.diffusa, C.doddsii, C.drabifolia, C.drabifolioides, C.dursunbeyensis, C.elazigensis, C.ensiformis, C.ertugruliana, C.fenzlii, C.foliosa, C.gigantea, C.glabroauriculata, C.glastifolia, C.goksivriensis, C.gulissashvilii, C.hakkariensis, C.halophila, C.handelii, C.haradjianii, C.haussknechtii, C.helenioides, C.hermannii, C.hierapolitana, C.hyalolepis, C.iberica, C.inermis, C.inexpectata, C.isaurica, C.jacea, C.kaynakiae, C.kilaea, C.kirmacii, C.kizildaghensis, C.kochiana, C.kotschyi, C.kurdica, C.lanigera, C.laxa, C.leptophylla, C.longifimbriata, C.luschaniana, C.lycaonica, C.lycia, C.lycopifolia, C.lydia, C.macrocephala, C.macroptilon, C.malatyensis, C.marashica, C.mersinensis, C.nallihanensis, C.nemecii, C.nerimaniae, C.nigrescens, C.nivea, C.nydeggeri, C.obtusifolia, C.ochrocephala, C.odyssei, C.oltensis, C.olympica, C.pamphylica, C.paphlagonica, C.patula, C.persica, C.pestalozzae, C.phrygia, C.pichleri, C.pinetorum, C.polyclada, C.polypodiifolia, C.pseudokotschyi, C.pseudoreflexa, C.pseudoscabiosa, C.pterocaula, C.ptosimopappa, C.ptosimopappoides, C.pulchella, C.reflexa, C.regia, C.reuteriana, C.rhizantha, C.rhizocalathium, C.rigida, C.rupestris, C.sakariyaensis, C.salicifolia, C.saligna, C.salonitana, C.sclerolepis, C.scopulorum, C.sennikoviana, C.sericea, C.serpentinica, C.sieheana, C.sipylea, C.sivasica, C.solstitialis, C.sosnowskyi, C.spectabilis, C.spicata, C.spinosa, C.stapfiana, C.stereophylla, C.stevenii, C.subcordata, C.szovitsiana, C.tardiflora, C.thracica, C.tomentella, C.tossiensis, C.tuzgoluensis, C.ulrichiorum, C.urvillei, C.vanensis, C.vermiculigera, C.virgata, C.wagenitzii, C.werneri, C.wiedemanniana, C.yaltirikii, C.yozgatensis, C.zarrei, C.zeybekii, C.ziganensis
Dış bağlantılar

Kaynaklar

Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Kısım çevirisi: Ölez S., 2025)
Google. (2026). Gemini (Haziran 2026 sürümü) [Büyük dil modeli]. (Derleme)
NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları)
Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi)
Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları)
IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)

Sayfaya atıf metni: Centaurea carduiformis. florꜳnatolica içinde. Erişim tarihi Temmuz 21, 2026, Erişim adresi http://www.floranatolica.com/eukaria/gui/species.php?ID=Centaurea-carduiformis

Manifesto: Floranatolica sayfaları amatör bir grup tarafından derlenir hazırlanır; mekânlar, rotalar ve canlılar hakkında genel bilgiler vererek, insanların doğa sevgisi ve onu koruma ve araştırma isteğini arttırmayı hedefler. Floranatolica, bitki gözlemlerini kaydedip organize edebileceğiniz ve diğer gözlemciler ve araştırmacılar ile paylaşabileceğiniz bir platform sağlar. Floranatolica ayrıca gezip gördüğünüz yerlerin parkur, yorum ve gözlemlerini paylaşabileceğiniz bir platformdur. Dileyen herkes Floranatolica'ya gönüllü katkı sağlayabilir. Floranatolica tüm doga yürüyüşçülerini, bitki gözlemcilerini, mantar toplayıcılarını, orman ve park korucularını, ekolojistleri ve doğa tutkunlarını bu amaçla yurttaş bilgin olmaya davet eder; ayrıca tüm bilim insanlarını da gözlemlerini erişilebilir ve sistematik platformlarda paylaşmaya davet eder. Floranatolica biyo-coğrafyamızda tanımlanabilen/keşfedilen tüm verilerin toplumun ortak değeri olduğuna, bu değerin tanınması ve anlaşılması ile onu koruma isteğinin belirgin olarak artacağına inanır. floranatolica.com web sitesi GezenAdam tarafından şekillendirilmiştir; bu sayfalarda yayınlanan içeriklere katkıda bulunmak veya değiştirmemiz gerektiğini düşündüğünüz kısımları bildirmek için bize admin@floranatolica.com adresinden ulaşabilirsiniz.

Yasal Uyarı: Bu sayfa Creative Commons Atıf CC-BY-SA 4.0 Uluslararası Lisansı ile yayınlanmaktadır; uygun atıf ve bağlantı vermek kaydı ile bu sayfada yayınlanan görsel ve metinleri her ortam veya formatta kopyalayabilir ve yeniden dağıtabilirsiniz; bu sayfaya atıf yapmak için MLA, CMOS, APA, ASA, MHRA,... kalıplarından yararlanabilirsiniz. Bu sayfada yayınlanan fotoğraf ve metinlerin tüm sorumluluğu paylaşımı yapan editöre aittir. Editör bu fotograf veya metinleri floranatolica.com web sitesinde yayınlayarak, kendi adı ve bu sayfa bağlantısı verilmesi kaydı ile bunların her ortam veya formatta kopyalanabilir ve yeniden dağıtilabilir olmasına izin verdiğini kabul etmektedir. Editör kendisine ait olmayan ve telif hakkı içeren veya T.C. yasalarına uygunsuz paylaşımlar yapamaz. Florꜳnatolica şikayet postası almadığı sürece bu paylaşımları yayında tutar ve içerik sorumluluğunu kabul etmez. Bu paylaşımların içeriği ile ilgili uygunsuz bir durum olduğunu düşünüyorsanız lütfen admin@floranatolica.com adresine bildiriniz. Bildiriminiz en kısa sürede değerlendirilip size bilgi verilecektir.

Çerez Politikası ve Aydınlatma Metni: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca, kişisel verileriniz; veri sorumlusu olarak Florꜳnatolica web sitesi tarafından KVKK Aydınlatma Metninde belirtilen kapsamda işlenebilecektir. KVKK Aydınlatma Metninde belirtilen haklarınıza ilişkin taleplerinizi, Veri Sorumlusuna Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ uyarınca hazırlayarak admin@floranatolica.com eposta adresinden iletebilirsiniz.

Reklam Politikası: Bu sayfada yayınlanan reklamlar GoogleAdsense tarafından seçilmekte ve yerleştirilmektedir. Uygunsuz içerikte olduğunu düşündüğünüz reklamları bildiriniz.

Centaurea etimolojisi

carduiformis etimolojisi

Morfoloji

Gözlemler