floranatolica
 
Ara Üye girişi DDbtn
-
 
Ahlat / Bitlis - Temmuz 2021 © Serdar Ölez
Centaurea pseudoscabiosaCentaurea pseudoscabiosaCentaurea pseudoscabiosaCentaurea pseudoscabiosaCentaurea pseudoscabiosaCentaurea pseudoscabiosaphotos
Gözlem bildir
Yaman kavgalaz
Asteraceae / Centaurea / Centaurea pseudoscabiosa
mapmapmapmapmapmap
Yaman kavgalaz (Centaurea pseudoscabiosa) Papatyagiller (Asteraceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Doğu Karadeniz, Yukarı Fırat, Erzurum-Kars, Yukarı Murat-Van, Hakkari alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir. 1400-2800 (-2900) m yükseltilerde; bozkırlarda ve taşlık yamaçlarda gelişirler.

Centaurea pseudoscabiosa Türkçede Yaman kavgalaz olarak adlandırılır. Bilimsel olarak Centaurea pseudoscabiosa Boiss. & Buhse şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1860 yılında Nouv. Mém. Soc. Imp. Naturalistes Moscou 12: 131 adlı yayında kullanılmıştır.

Centaurea etimolojisi

Centaurea cins adı, Antik Yunan mitolojisinde şifalı bitkiler hakkındaki bilgeliyle tanınan ve ayaklarındaki yarayı bu cinsin bitkileriyle iyileştirdiği rivayet edilen yarı insan yarı at yaratık "Centaur" Chiron’un adından türetilmiştir. Kısaltmalar arasında yer alan & işareti, bu bilim insanlarının bitki hakkındaki makaleyi birlikte yayınladılarını belirtir. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. Boiss. kısaltması bilim insanı Pierre Edmond Boissier (1810-1885) için kullanılmıştır; Boissier İsviçreli botanikçi, kâşif ve matematikçidir; Türkiye´den ve birçok başka ülkeden ve bölgeden bitki örnekleri toplamıştır; çok sayıda bitki cinsini ilk defa Boissier tanımlamıştır.

Buhse etimolojisi

Bilimsel adlandırmada kullanılan Buhse ismi türün Friedrich Alexander Buhse (1821-1898) tarafından yayınlandığını ifade eder; Buhse Alman bir botanikçidir; Kebereotugillerden (Capparaceae) Buhsia cins adı Alexander Buhse onuruna verilmiştir. Buhse kısaltması bilim insanı Friedrich Alexander Buhse (1821-1898) için kullanılmıştır; Buhse Alman bir botanikçidir

Morfoloji


15-90 cm boylanabilen, çok yıllık, otsu bir türdür. Gövde dik gelişir, basittir veya birkaç çatallıdır; kıllı, hafifçe kaba tüylü veya tüysüz olabilir. Dip ve alt yapraklar genellikle lirat formda ve 1-3 çift mızraksı yanal dilimlidir; terminal dilim diğerlerinden daha büyültür; nadiren bütün mızraksı veya orta yaprakların formunda olabilir. Orta yapraklar iki derin tüysü veya sığ tüysü bölmeli ve 2-4 çift of yanal dilimlidir, dilimler tam kenarlıdır veya (özellikle terminal dilim) dişlidir. Alttürüne bağlı olarak çiçeklenme haziran-ağustos ayları arasında gerçekleşir. İnvolukrum (17-) 20-28 x 14-25 mm boyutlarda ve dikdörtgenimsi-yumurtamsı veya küremsi formdadır. Filari tırnakları koyu kahverengidir ve üçgen biçimlidir, kenarlar kirpiklidir, 1-5 mm uzunlukta terminal diken ile sonlanır. Çiçekler eflatun renkte ve hemen hemen parlaktır. Sert kabuklu meyveler 5-6 (-7) mm boydadır; papus 6-10 (-11) mm boydadır. Anadolu΄da 3 farklı alttürü yetişmektedir:
subsp. araratica: Filari tırnakları çok küçüktür ve kirpikler sadece 1.5-2 (-3) mm΄dir; involukrum genellikle sadece 15-17 mm genişliktedir.
subsp. pseudoscabiosa: Filari tırnakları daha geniştir ve kirpikler (2-) 3-5 mm΄dir; involukrum genellikle daha geniştir; bitki genellikle 40 cm΄den daha uzun ve üst kısmı dallanmıştır.
subsp. glehnii: Filari tırnakları daha geniştir ve kirpikler (2-) 3-5 mm΄dir; involukrum genellikle daha geniştir; bitki genellikle en çok 35 cm boydadır, dallanmamış veya sadece tabandan dallanmıştır.


listMaplistPiclist

Gözlemler


Centaurea pseudoscabiosaAkçalı / Başkale / Van
Temmuz 2024 ©Serdar Ölez
Centaurea pseudoscabiosaAhlat / Bitlis
Temmuz 2021 ©Serdar Ölez
Benzer taxonlar
Türkiye´de doğal yayılan C. pseudoscabiosa taksonları: Centaurea pseudoscabiosa subsp. araratica, Centaurea pseudoscabiosa subsp. glehnii, Centaurea pseudoscabiosa subsp. pseudoscabiosa
Türkiye´de doğal yayılan diğer Centaurea türleri: C.acicularis, C.aegialophila, C.aggregata, C.akmanii, C.aksoyi, C.aladaghensis, C.albiflora, C.albonitens, C.amaena, C.amanicola, C.amanosensis, C.antalyensis, C.anthemifolia, C.antiochia, C.antitauri, C.aphrodisea, C.arenaria, C.arifolia, C.armena, C.athoa, C.aucheri, C.austroanatolica, C.axillaris, C.aytugiana, C.aziziana, C.babylonica, C.balsamita, C.baseri, C.behen, C.benedicta, C.bingoelensis, C.bruguierana, C.cadmea, C.calcitrapa, C.calolepis, C.cankiriensis, C.carduiformis, C.cariensiformis, C.cariensis, C.cassia, C.cataonica, C.chaldaeorum, C.cheiranthifolia, C.cheirolepidoides, C.cheirolopha, C.chrysantha, C.consanguinea, C.coronopifolia, C.cuneifolia, C.cyanus, C.davisii, C.deflexa, C.demirizii, C.depressa, C.derderiifolia, C.dichroa, C.diffusa, C.doddsii, C.drabifolia, C.drabifolioides, C.dursunbeyensis, C.elazigensis, C.ensiformis, C.ertugruliana, C.fenzlii, C.foliosa, C.gigantea, C.glabroauriculata, C.glastifolia, C.goksivriensis, C.gulissashvilii, C.hakkariensis, C.halophila, C.handelii, C.haradjianii, C.haussknechtii, C.helenioides, C.hermannii, C.hierapolitana, C.hyalolepis, C.iberica, C.inermis, C.inexpectata, C.isaurica, C.jacea, C.kaynakiae, C.kilaea, C.kirmacii, C.kizildaghensis, C.kochiana, C.kotschyi, C.kurdica, C.lanigera, C.laxa, C.leptophylla, C.longifimbriata, C.luschaniana, C.lycaonica, C.lycia, C.lycopifolia, C.lydia, C.macrocephala, C.macroptilon, C.malatyensis, C.marashica, C.mersinensis, C.nallihanensis, C.nemecii, C.nerimaniae, C.nigrescens, C.nivea, C.nydeggeri, C.obtusifolia, C.ochrocephala, C.odyssei, C.oltensis, C.olympica, C.pamphylica, C.paphlagonica, C.patula, C.persica, C.pestalozzae, C.phrygia, C.pichleri, C.pinetorum, C.polyclada, C.polypodiifolia, C.pseudokotschyi, C.pseudoreflexa, C.pseudoscabiosa, C.pterocaula, C.ptosimopappa, C.ptosimopappoides, C.pulchella, C.reflexa, C.regia, C.reuteriana, C.rhizantha, C.rhizocalathium, C.rigida, C.rupestris, C.sakariyaensis, C.salicifolia, C.saligna, C.salonitana, C.sclerolepis, C.scopulorum, C.sennikoviana, C.sericea, C.serpentinica, C.sieheana, C.sipylea, C.sivasica, C.solstitialis, C.sosnowskyi, C.spectabilis, C.spicata, C.spinosa, C.stapfiana, C.stereophylla, C.stevenii, C.subcordata, C.szovitsiana, C.tardiflora, C.thracica, C.tomentella, C.tossiensis, C.tuzgoluensis, C.ulrichiorum, C.urvillei, C.vanensis, C.vermiculigera, C.virgata, C.wagenitzii, C.werneri, C.wiedemanniana, C.yaltirikii, C.yozgatensis, C.zarrei, C.zeybekii, C.ziganensis
Dış bağlantılar




Kaynaklar
  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Çeviri: Ölez S., 2021)
  2. Centaurea pseudoscabiosa Boiss. & Buhse. (2021). Plants of the World Online. Dış bağlantı
  3. Friedrich Alexander Buhse. (2016, March 10). Wikipedia, the free encyclopedia. Retrieved September 9, 2021, from Dış bağlantı
     
     
  4. NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları) Dış bağlantı
  5. Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi) Dış bağlantı
  6. Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları) Dış bağlantı
  7. IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)