floranatolica

Bu tür için henüz fotoğraf bulunmamaktadır

Gözlem bildir

Maraldikeni

Asteraceae / Centaurea / Centaurea stapfiana

Maraldikeni (Centaurea stapfiana) Papatyagiller (Asteraceae) ailesinden endemik bir türdür. Türkiye'de Yukarı Fırat, Dicle alt bölgelerinde yayılış göstermektedir.

Mayıs ve ekim ayları arasında çiçeklenir. 660–1100 m rakımlarda; kireçli bozkır, bağlar ve nadas tarlalarında yetişir.

Bilimsel olarak Centaurea stapfiana (Hand.-Mazz.) Wagenitz şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1963 yılında Bot. Jahrb. Syst. 82: 186 adlı yayında kullanılmıştır. Centaurea cins adı, Yunan mitolojisinde tıp ve şifalı bitkiler konusundaki derin bilgisiyle tanınan, yarı insan yarı at figüründeki bilge Kentaur (Centaur) Khiron´a (Chiron) ithafen türetilmiştir; bu cinse ait bazı bitkilerin tarih boyunca yara iyileştirici ve tıbbi amaçlarla kullanılmasına yönelik mitolojik ve kültürel bir isimlendirmedir. Stapfiana epiteti, özellikle Orta Doğu, İran ve Anadolu florası üzerine önemli çalışmalar yapmış, kariyerinin büyük bölümünü Kew Kraliyet Botanik Bahçeleri´nde sürdürmüş Avusturyalı ünlü botanikçi Otto Stapf´ın (1857–1933) adına Latince onurlandırma ve aidiyet bildiren -iana ekinin getirilmesiyle oluşturulmuştur. Parantez içerisindeki kısaltmalar bu taksonu ilk yayınlayan kişiyi/kişileri, parantez dışındakiler ise ilk yayın ardından bu taksona revizyon yapan kişi/kişileri belirtir. Hand.-Mazz. kısaltması bilim insanı Heinrich Raphael Eduard Handel-Mazzetti (1882-1940) için kullanılmıştır; Handel-Mazzetti Avusturyalı botanikçi ve kâşiftir; Viyana Doğa Tarihi Müzesinde ve Viyana Üniversitesi Botanik Enstitüsünde görev yapmıştır. Özellikle Mezopotamya, Güneydoğu Anadolu, Orta Doğu ve daha sonra gerçekleştirdiği çok geniş çaplı Çin keşif gezileriyle tanınır; Asya coğrafyasının bitki çeşitliliğini, özellikle de sarp dağlık alanlar ve step ekosistemlerindeki florayı titizlikle inceleyerek botanik taksonomisine olağanüstü zenginlikte bilimsel materyal ve eser kazandırmış saygın bir bilim insanıdır. Wagenitz kısaltması bilim insanı Gerhard Wagenitz (1927-2017) için kullanılmıştır; Wagenitz Alman botanikçi ve uzun yıllar Göttingen Üniversitesinde profesör olarak görev yapmış saygın bir bilim insanıdır; özellikle Asteraceae (Papatyagiller) familyası, ağırlıklı olarak da Centaurea (Peygamberçiçeği) cinsi ve yakın akrabaları üzerine yürüttüğü kapsamlı taksonomik revizyonlarla uluslararası bir otorite olarak kabul edilir; Türkiye, İran ve Akdeniz havzasını kapsayan devasa flora projelerine sağladığı temel teşhis anahtarları ve sistematik düzenlemelerin yanı sıra, botanik tarihi ile terminolojisi üzerine kaleme aldığı temel başvuru eserleriyle de taksonomiye katkı sağlamıştır.

Morfoloji

Çokyıllık, 15–30 cm boyunda, çok dallı, çalımsı bitkilerdir. Gövdeler ince, silindirik, yoğun beyaz örümceksi-yünsüdür. Yapraklar çok sayıda dikenli, gevşek örümceksi-yünsü, üst yüzeyde az çok çıplaklaşan, alt yüzeyde ise yoğun beyaz keçemsidir. Taban yaprakları mızraksı, 15 × 3–4 cm´ye kadar boyutlarda, teleksi bölmeli olup 12 çifte kadar sık dizili, dar mızraksı, çoğunlukla tam kenarlı ve 2–4 mm genişliğinde segmentler içerir. Gövde yaprakları giderek küçülen, daha az segmentli, 2–4 cm boyunda, genellikle tüm yapraklar arası gövde boyunca süzülen ve bu nedenle gövdeleri az çok kesintisiz kanatlıdır. Kapitulumlar 5–30 adet ve 5–25 çiçeklidir. Involukrum yumurtamsı ile genişçe yumurtamsı arası, dikenler dâhil 1.5–2.5 cm genişliğindedir. Filariler 75–125 adet, yeşil, tabanda gevşek örümceksi tüylü, yatık şeritsi-mızraksı bir tabandan üç köşeli, az çok geriye kıvrık ve 4–10 mm uzunluğunda bir dikene doğru uzun sivrilişlidir. Tablanın pürüzleri düz, bazen üst kısımda ince dişlidir. Çiçekler sarı renkli ve 10–14 mm uzunluğundadır. Akenler dikdörtgensi-mızraksı, 5–6 × 1.5 mm boyutlarında, boyuna çizgili, kesik olup uç kısımda ince sivri veya küt dişlidir.

Gözlemler

Botanische Staatssammlung München

Kızıltepe / Mardin
M0031134/1888 ©SintenisBenzer taxonlar

Türkiye´de doğal yayılan diğer Centaurea türleri: C.acicularis, C.aegialophila, C.aggregata, C.akmanii, C.aksoyi, C.aladaghensis, C.albiflora, C.albonitens, C.amaena, C.amanicola, C.amanosensis, C.antalyensis, C.anthemifolia, C.antiochia, C.antitauri, C.aphrodisea, C.arenaria, C.arifolia, C.armena, C.athoa, C.aucheri, C.austroanatolica, C.axillaris, C.aytugiana, C.aziziana, C.babylonica, C.balsamita, C.baseri, C.behen, C.benedicta, C.bingoelensis, C.bruguierana, C.cadmea, C.calcitrapa, C.calolepis, C.cankiriensis, C.carduiformis, C.cariensiformis, C.cariensis, C.cassia, C.cataonica, C.chaldaeorum, C.cheiranthifolia, C.cheirolepidoides, C.cheirolopha, C.chrysantha, C.consanguinea, C.coronopifolia, C.cuneifolia, C.cyanus, C.davisii, C.deflexa, C.demirizii, C.depressa, C.derderiifolia, C.dichroa, C.diffusa, C.doddsii, C.drabifolia, C.drabifolioides, C.dursunbeyensis, C.elazigensis, C.ensiformis, C.ertugruliana, C.fenzlii, C.foliosa, C.gigantea, C.glabroauriculata, C.glastifolia, C.goksivriensis, C.gulissashvilii, C.hakkariensis, C.halophila, C.handelii, C.haradjianii, C.haussknechtii, C.helenioides, C.hermannii, C.hierapolitana, C.hyalolepis, C.iberica, C.inermis, C.inexpectata, C.isaurica, C.jacea, C.kaynakiae, C.kilaea, C.kirmacii, C.kizildaghensis, C.kochiana, C.kotschyi, C.kurdica, C.lanigera, C.laxa, C.leptophylla, C.longifimbriata, C.luschaniana, C.lycaonica, C.lycia, C.lycopifolia, C.lydia, C.macrocephala, C.macroptilon, C.malatyensis, C.marashica, C.mersinensis, C.nallihanensis, C.nemecii, C.nerimaniae, C.nigrescens, C.nivea, C.nydeggeri, C.obtusifolia, C.ochrocephala, C.odyssei, C.oltensis, C.olympica, C.pamphylica, C.paphlagonica, C.patula, C.persica, C.pestalozzae, C.phrygia, C.pichleri, C.pinetorum, C.polyclada, C.polypodiifolia, C.pseudokotschyi, C.pseudoreflexa, C.pseudoscabiosa, C.pterocaula, C.ptosimopappa, C.ptosimopappoides, C.pulchella, C.reflexa, C.regia, C.reuteriana, C.rhizantha, C.rhizocalathium, C.rigida, C.rupestris, C.sakariyaensis, C.salicifolia, C.saligna, C.salonitana, C.sclerolepis, C.scopulorum, C.sennikoviana, C.sericea, C.serpentinica, C.sieheana, C.sipylea, C.sivasica, C.solstitialis, C.sosnowskyi, C.spectabilis, C.spicata, C.spinosa, C.stapfiana, C.stereophylla, C.stevenii, C.subcordata, C.szovitsiana, C.tardiflora, C.thracica, C.tomentella, C.tossiensis, C.tuzgoluensis, C.ulrichiorum, C.urvillei, C.vanensis, C.vermiculigera, C.virgata, C.wagenitzii, C.werneri, C.wiedemanniana, C.yaltirikii, C.yozgatensis, C.zarrei, C.zeybekii, C.ziganensis
Dış bağlantılar

Kaynaklar

Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press.
Gemini Notebook (2026). Biota Tür Teşhisi Projesi Kapsamında Üretilen Morfolojik Betimlemeler ve Taksonomik Notlar. (Erişim Tarihi: 28 Temmuz 2026).
NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları)
Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi)
Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları)
IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)

Sayfaya atıf metni: Centaurea stapfiana. florꜳnatolica içinde. Erişim tarihi Eylül 5, 2026, Erişim adresi http://www.floranatolica.com/eukaria/gui/species.php?ID=Centaurea-stapfiana

Manifesto: Floranatolica sayfaları amatör bir grup tarafından derlenir hazırlanır; mekânlar, rotalar ve canlılar hakkında genel bilgiler vererek, insanların doğa sevgisi ve onu koruma ve araştırma isteğini arttırmayı hedefler. Floranatolica, bitki gözlemlerini kaydedip organize edebileceğiniz ve diğer gözlemciler ve araştırmacılar ile paylaşabileceğiniz bir platform sağlar. Floranatolica ayrıca gezip gördüğünüz yerlerin parkur, yorum ve gözlemlerini paylaşabileceğiniz bir platformdur. Dileyen herkes Floranatolica'ya gönüllü katkı sağlayabilir. Floranatolica tüm doga yürüyüşçülerini, bitki gözlemcilerini, mantar toplayıcılarını, orman ve park korucularını, ekolojistleri ve doğa tutkunlarını bu amaçla yurttaş bilgin olmaya davet eder; ayrıca tüm bilim insanlarını da gözlemlerini erişilebilir ve sistematik platformlarda paylaşmaya davet eder. Floranatolica biyo-coğrafyamızda tanımlanabilen/keşfedilen tüm verilerin toplumun ortak değeri olduğuna, bu değerin tanınması ve anlaşılması ile onu koruma isteğinin belirgin olarak artacağına inanır. floranatolica.com web sitesi GezenAdam tarafından şekillendirilmiştir; bu sayfalarda yayınlanan içeriklere katkıda bulunmak veya değiştirmemiz gerektiğini düşündüğünüz kısımları bildirmek için bize admin@floranatolica.com adresinden ulaşabilirsiniz.

Yasal Uyarı: Bu sayfa Creative Commons Atıf CC-BY-SA 4.0 Uluslararası Lisansı ile yayınlanmaktadır; uygun atıf ve bağlantı vermek kaydı ile bu sayfada yayınlanan görsel ve metinleri her ortam veya formatta kopyalayabilir ve yeniden dağıtabilirsiniz; bu sayfaya atıf yapmak için MLA, CMOS, APA, ASA, MHRA,... kalıplarından yararlanabilirsiniz. Bu sayfada yayınlanan fotoğraf ve metinlerin tüm sorumluluğu paylaşımı yapan editöre aittir. Editör bu fotograf veya metinleri floranatolica.com web sitesinde yayınlayarak, kendi adı ve bu sayfa bağlantısı verilmesi kaydı ile bunların her ortam veya formatta kopyalanabilir ve yeniden dağıtilabilir olmasına izin verdiğini kabul etmektedir. Editör kendisine ait olmayan ve telif hakkı içeren veya T.C. yasalarına uygunsuz paylaşımlar yapamaz. Florꜳnatolica şikayet postası almadığı sürece bu paylaşımları yayında tutar ve içerik sorumluluğunu kabul etmez. Bu paylaşımların içeriği ile ilgili uygunsuz bir durum olduğunu düşünüyorsanız lütfen admin@floranatolica.com adresine bildiriniz. Bildiriminiz en kısa sürede değerlendirilip size bilgi verilecektir.

Çerez Politikası ve Aydınlatma Metni: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca, kişisel verileriniz; veri sorumlusu olarak Florꜳnatolica web sitesi tarafından KVKK Aydınlatma Metninde belirtilen kapsamda işlenebilecektir. KVKK Aydınlatma Metninde belirtilen haklarınıza ilişkin taleplerinizi, Veri Sorumlusuna Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ uyarınca hazırlayarak admin@floranatolica.com eposta adresinden iletebilirsiniz.

Reklam Politikası: Bu sayfada yayınlanan reklamlar GoogleAdsense tarafından seçilmekte ve yerleştirilmektedir. Uygunsuz içerikte olduğunu düşündüğünüz reklamları bildiriniz.

Centaurea etimolojisi

stapfiana etimolojisi

Morfoloji

Gözlemler