floranatolica

Bozağakaraderbent / Pülümür / Tunceli - Haziran 2022 © Mustafa Gökmen

Gözlem bildir

Yağlambaç

Lamiaceae / Salvia / Salvia microstegia

Yağlambaç (Salvia microstegia) Ballıbabagiller (Lamiaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Doğu Karadeniz, Orta Kızılırmak, Yukarı Kızılırmak, Konya, Yukarı Fırat, Erzurum-Kars, Yukarı Murat-Van, Hakkari, Adana, Orta Fırat alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.

970-3350 m yükseklikler arasında; taşlık kireçtaşı ve volkanik yamaçlarda, döküntülerde, meşeliklerde, çamlıklarda ve çayır kenarlarında gözlemlenebilir.

Bilimsel olarak Salvia microstegia Boiss. & Balansa şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1859 yılında P.E.Boissier, Diagn. Pl. Orient. , ser. 2, 4: 17 adlı yayında kullanılmıştır. Salvia cins adı, Latince iyileştirmek, kurtarmak, şifa vermek veya korumak anlamına gelen salvare (veya sağlıklı/iyi olmak anlamındaki salvus) kelimesinden türetilmiştir; antik çağlardan beri "adaçayı" türlerinin halk tıbbında antiseptik, spazm çözücü ve genel şifa verici özellikleri nedeniyle yoğun bir şekilde kullanılmasına atıfta bulunan, bitkinin sağlığa faydalı doğasını yansıtan tıbbi ve etnobotanik bir isimlendirmedir. Kısaltmalar arasında yer alan & işareti, bu bilim insanlarının bitki hakkındaki makaleyi birlikte yayınladılarını belirtir. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. Boiss. kısaltması bilim insanı Pierre Edmond Boissier (1810-1885) için kullanılmıştır; Boissier Akdeniz havzası, Balkanlar, Orta Doğu ve Anadoluyu kapsayan geniş bir coğrafyada gerçekleştirdiği kapsamlı floristik çalışmalarla tanınan İsviçreli botanikçidir; bölgeye düzenlediği keşif gezilerinde topladığı on binlerce bitki örneğini Flora Orientalis adlı başyapıtında bir araya getirerek Türkiye ve yakın coğrafyasının bitki sistematiğine temel oluşturmuş, çok sayıda yeni taksonu literatüre kazandırmış bir bilim insanıdır. Balansa kısaltması bilim insanı Benedict Balansa (1825-1891) için kullanılmıştır; Balansa Fransız botanikçi ve kâşiftir; özellikle Anadolu (özellikle Toros Dağları ve Kilikya bölgesi), Kuzey Afrika ve Uzak Doğuya düzenlediği kapsamlı keşif gezileriyle tanınır. Zorlu coğrafyalardan topladığı olağanüstü zenginlikteki bitki koleksiyonlarını Avrupadaki büyük herbaryumlara taşıyarak, dönemin önde gelen botanikçileriyle (özellikle Boissier ile) yaptığı ortak çalışmalar sayesinde Asya ve Akdeniz florasının aydınlatılmasına ve bu tür gibi çok sayıda yeni taksonun literatüre kazandırılmasına büyük katkı sağlamış cesur bir bilim insanıdır.

Morfoloji

20-100 cm boylanabilen, çok yıllık otsu bir türdür. Köksap odunsudur. Gövdeler az sayıda veya birkaç tane, dik, yoğun cılız tüylü-ülgerli salgılıdır, sıklıkla altta salgısız uzun karışık tüylerle kaplıdır. Yapraklar çoğunlukla diptedir, boyutları ve şekilleri değişkendir, yumurtamsı veya dikdörtgenimsi, 7-17 x 3-8 cm, beyaz veya gri uzun karışık tüylerle kaplı, küt uçlu loblu veya düzensiz olarak testere dişlidir ve yüreğimsi tabanlıdır; yaprak sapı 3-16 cm uzunluktadır. Çiçek durumu genellikle genişçe yayılı birleşik salkım kurullardır, sarımsı-yeşildir. Halka dizilimli çiçek durumu 4-6 çiçekli ve genellikle birbirinden ayrıktır. Brakteler değişken, genişçe yumurtamsı ve 9-17 x 8-14 mm boyutlardadır. Çiçek sapı 2-5 mm uzunluktadır. Çanak ± çan şeklinde ve 9-12 mm´dir, meyve zamanı ~ 11-14 mm´ye ulaşır, yoğun top başlı salgılı tüylü ve sapsız salgılır; üst dudak kısaca üç-dişli, orta diş daha kısa; dudaklar ± eşittir. Taç beyaz, dudak soluk sarı, 17-30 mm; tüp 5-8 mm, şişkin, kepekli; üst dudak yassı ve kuvvetle oraksıdır. Sert kabuklu küçük meyve yumurta biçimli, ~ 3 x 2.5 mm boyutlardadır.

Gözlemler

Solaklar / Seben / Bolu
Mayıs 2023 ©Serdar Ölez Salvia microstegia

Bozağakaraderbent / Pülümür / Tunceli
Haziran 2022 ©Mustafa Gökmen Salvia microstegia

Ardıçlı / Pülümür / Tunceli
Haziran 2022 ©Mustafa Gökmen Salvia microstegia

Kâhta / Adıyaman
Temmuz 2021 ©Serdar Ölez

Pülümür / Tunceli
Armağan 5473/2020 ©Metin Armağan

Botanische Staatssammlung München

Kew's Herbarium

Sinonim adlandırmalar: Salvia verbascifolia var. cana
Türkiye´de doğal yayılan diğer Salvia türleri: S.absconditiflora, S.adenocaulon, S.adenophylla, S.aethiopis, S.albimaculata, S.amplexicaulis, S.anatolica, S.aramiensis, S.argentea, S.aristata, S.atropatana, S.aucheri, S.aytachii, S.ballsiana, S.blepharochlaena, S.brachyantha, S.bracteata, S.cadmica, S.caespitosa, S.candidissima, S.cassia, S.cedronella, S.ceratophylla, S.cerino-pruinosa, S.chionantha, S.chrysophylla, S.cilicica, S.cyanescens, S.dichroantha, S.divaricata, S.dorystaechas, S.ekimiana, S.eriophora, S.ertekinii, S.euphratica, S.forskahlei, S.freyniana, S.frigida, S.fruticosa, S.glutinosa, S.halophila, S.haussknechtii, S.hedgeana, S.heldreichiana, S.huberi, S.hydrangea, S.hypargeia, S.indica, S.kronenburgii, S.kurdica, S.limbata, S.longipedicellata, S.macrochlamys, S.macrosiphon, S.marashica, S.microstegia, S.modesta, S.montbretii, S.multicaulis, S.napifolia, S.nemorosa, S.nutans, S.nydeggeri, S.odontochalmys, S.officinalis, S.pachystachys, S.palaestina, S.pilifera, S.pinnata, S.pisidica, S.poculata, S.pomifera, S.potentillifolia, S.pseudeuphratica, S.quezelii, S.recognita, S.reeseana, S.rosifolia, S.rosmarinus, S.russellii, S.sclarea, S.sericeotomentosa, S.siirtica, S.smyrnaea, S.spinosa, S.staminea, S.suffruticosa, S.syriaca, S.tchihatcheffii, S.tigrina, S.tobeyi, S.tomentosa, S.trichoclada, S.verbenaca, S.vermifolia, S.verticillata, S.virgata, S.viridis, S.viscosa, S.wiedemannii, S.xanthocheila, S.yosgadensis
Türkiye'de gözlemlenebilecek bazı diğer Salvia türleri: S.microphylla, S.splendens
Dış bağlantılar

Kaynaklar

Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Kısım çevirisi: Ölez S., 2023)
Geneva Herbaria catalogue. (n.d.).
NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları)
Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi)
Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları)
IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)

Sayfaya atıf metni: Salvia microstegia. florꜳnatolica içinde. Erişim tarihi Temmuz 21, 2026, Erişim adresi http://www.floranatolica.com/eukaria/gui/species.php?ID=Salvia-microstegia

Manifesto: Floranatolica sayfaları amatör bir grup tarafından derlenir hazırlanır; mekânlar, rotalar ve canlılar hakkında genel bilgiler vererek, insanların doğa sevgisi ve onu koruma ve araştırma isteğini arttırmayı hedefler. Floranatolica, bitki gözlemlerini kaydedip organize edebileceğiniz ve diğer gözlemciler ve araştırmacılar ile paylaşabileceğiniz bir platform sağlar. Floranatolica ayrıca gezip gördüğünüz yerlerin parkur, yorum ve gözlemlerini paylaşabileceğiniz bir platformdur. Dileyen herkes Floranatolica'ya gönüllü katkı sağlayabilir. Floranatolica tüm doga yürüyüşçülerini, bitki gözlemcilerini, mantar toplayıcılarını, orman ve park korucularını, ekolojistleri ve doğa tutkunlarını bu amaçla yurttaş bilgin olmaya davet eder; ayrıca tüm bilim insanlarını da gözlemlerini erişilebilir ve sistematik platformlarda paylaşmaya davet eder. Floranatolica biyo-coğrafyamızda tanımlanabilen/keşfedilen tüm verilerin toplumun ortak değeri olduğuna, bu değerin tanınması ve anlaşılması ile onu koruma isteğinin belirgin olarak artacağına inanır. floranatolica.com web sitesi GezenAdam tarafından şekillendirilmiştir; bu sayfalarda yayınlanan içeriklere katkıda bulunmak veya değiştirmemiz gerektiğini düşündüğünüz kısımları bildirmek için bize admin@floranatolica.com adresinden ulaşabilirsiniz.

Yasal Uyarı: Bu sayfa Creative Commons Atıf CC-BY-SA 4.0 Uluslararası Lisansı ile yayınlanmaktadır; uygun atıf ve bağlantı vermek kaydı ile bu sayfada yayınlanan görsel ve metinleri her ortam veya formatta kopyalayabilir ve yeniden dağıtabilirsiniz; bu sayfaya atıf yapmak için MLA, CMOS, APA, ASA, MHRA,... kalıplarından yararlanabilirsiniz. Bu sayfada yayınlanan fotoğraf ve metinlerin tüm sorumluluğu paylaşımı yapan editöre aittir. Editör bu fotograf veya metinleri floranatolica.com web sitesinde yayınlayarak, kendi adı ve bu sayfa bağlantısı verilmesi kaydı ile bunların her ortam veya formatta kopyalanabilir ve yeniden dağıtilabilir olmasına izin verdiğini kabul etmektedir. Editör kendisine ait olmayan ve telif hakkı içeren veya T.C. yasalarına uygunsuz paylaşımlar yapamaz. Florꜳnatolica şikayet postası almadığı sürece bu paylaşımları yayında tutar ve içerik sorumluluğunu kabul etmez. Bu paylaşımların içeriği ile ilgili uygunsuz bir durum olduğunu düşünüyorsanız lütfen admin@floranatolica.com adresine bildiriniz. Bildiriminiz en kısa sürede değerlendirilip size bilgi verilecektir.

Çerez Politikası ve Aydınlatma Metni: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca, kişisel verileriniz; veri sorumlusu olarak Florꜳnatolica web sitesi tarafından KVKK Aydınlatma Metninde belirtilen kapsamda işlenebilecektir. KVKK Aydınlatma Metninde belirtilen haklarınıza ilişkin taleplerinizi, Veri Sorumlusuna Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ uyarınca hazırlayarak admin@floranatolica.com eposta adresinden iletebilirsiniz.

Reklam Politikası: Bu sayfada yayınlanan reklamlar GoogleAdsense tarafından seçilmekte ve yerleştirilmektedir. Uygunsuz içerikte olduğunu düşündüğünüz reklamları bildiriniz.

Salvia etimolojisi

Morfoloji

Gözlemler