floranatolica
 
Ara Üye girişi DDbtn
-
 
Pütürge / Adıyaman - Temmuz 2021 © Serdar Ölez
Tanacetum densumTanacetum densumTanacetum densumTanacetum densumTanacetum densumTanacetum densumphotos
Gözlem bildir
Kırkpireotu
Asteraceae / Tanacetum / Tanacetum densum
mapmapmapmapmap
Kırkpireotu (Tanacetum densum) Papatyagiller (Asteraceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Orta Kızılırmak, Yukarı Kızılırmak, Yukarı Fırat, Adana alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.

1500-2500 m yükseklikler arasında; kireçtaşı kayalar ve döküntülerde doğal yayılış gösterir..


Bilimsel olarak Tanacetum densum (Labill.) Sch.Bip. şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1844 yılında Tanaceteen : 48 adlı yayında kullanılmıştır.

Tanacetum etimolojisi

Tanacetum cins adı, Antik Yunancada ölümsüzlük anlamına gelen athanasia kelimesinin Orta Çağ Latincesine (tanazita) geçmiş halinden uyarlanmıştır; bitkinin koparıldıktan veya kurutulduktan sonra bile uzun süre solmadan formunu koruyan kalıcı çiçeklerine atıfta bulunan, aynı zamanda eski çağlardaki şifalı özelliklerine işaret eden tarihsel bir isimlendirmedir. Parantez içerisindeki kısaltmalar bu taksonu ilk yayınlayan kişiyi/kişileri, parantez dışındakiler ise ilk yayın ardından bu taksona revizyon yapan kişi/kişileri belirtir. Labill. kısaltması bilim insanı Jacques Labillardière (1755-1834) için kullanılmıştır; Labillardière Fransız hekim, botanikçi ve kâşiftir; 18. yüzyılın sonlarında özellikle Yakın Doğuya (Suriye ve Lübnan dağlarına) ile Avustralya ve Pasifik bölgesine (ünlü dEntrecasteaux seferiyle) düzenlediği tarihi keşif gezileriyle tanınan, topladığı paha biçilmez örneklerle (bu tür de dahil olmak üzere) sayısız yeni bitkiyi Icones plantarum Syriae rariorum gibi önemli eserlerinde betimleyerek bilim dünyasına kazandıran değerli bir doğa bilimcidir. Sch.Bip. kısaltması bilim insanı Carl(Karl) Heinrich `Bipontinus' Schultz (1805-1867) için kullanılmıştır.

Morfoloji


15-25 cm boylanabilen, çok yıllık, çalımsı bir türdür. Gövdeler yapraksı ve beyaz-kaba tüylüdür; dik veya dar açılı yükselir; odunsu köksap oluşturur. Üreyimsiz sürgünlerin yaprakları ve çiçekli dalların dip yaprakları iki derin tüysü yapıda, 2-5 x 0.5-1.75 cm boyutlarda ve yumurtamsı veya genişçe eliptik konturludur, birincil dilimler 10-25 çifttir, loblar 3-12 çifttir, yoğun ve gümüşümsü-beyaz havlıdır; sap yaprakları daha küçüktür, birincil dilimler genellikle belirgindir; üstlerdeki yapraklar genellikle derin tüysü yapıdadır. Çiçeklenme haziran-ağustos ayları ararsında gerçekleşir. Seyrek veya yoğun yalancı şemsiye kurullarda 3-7 (-18) Kapitulum oluşturur, bazen tekil çiçekler verir; involukrum 5-8 mm genişliktedir; filariler mızraksı veya şeritsi-dikdörtgenimsi formda ve 2.5-4.5 x 1 mm boyutlardadır, genellikle beyaz-kaba tüylüdür, kenarları ve uç kısmı soluk veya kahverengimsi ince ve kuru zarlıdır. Dilsi çiçekçikler 12-15 ( -20 ) adettir, sarı renkte ve 1-4 x 1.5-2 mm boyutlardadır, uç kısmı 3-l lobludur. Tüpsü çiçekçikler 2.75-3 mm boydadır. Sert kabuklu meyveler 2-2.5 mm boydadır, 5-8 çıkıntılı ve grimsi-kahverengidir. Türkiye΄de dört alttürü tespit edilmiştir; bunların ayrım anahtarı şu şekildedir:

T.densum subsp. sivasicum: kapitulum genellikle tekil.

T.densum subsp. laxum: kapitulum yalancı şemsiye kurullarda 3-7΄li; genç yapraklar dışında birincil dilimler birbirinden ayrık; dilsi çiçekçikler 4-5 mm uzunlukta.

T.densum subsp. amani: kapitulum yalancı şemsiye kurullarda 3-7΄li; hemen tüm yaprakların birincil dilimleri birbirine bitişik; dilsi çiçekçikler 1-2 mm uzunlukta; içte kalan filariler çok kısaca ince ve kuru zarlı.

T.densum subsp. eginense: kapitulum yalancı şemsiye kurullarda 3-7΄li; hemen tüm yaprakların birincil dilimleri birbirine bitişik; dilsi çiçekçikler 1-2 mm uzunlukta; içte kalan filariler belirgin ince ve kuru zarlı.



listMaplistPiclist

Gözlemler


Tanacetum densumGünpınar / Darende / Malatya
Mart 2024 ©Mustafa Gökmen
Tanacetum densumPütürge / Adıyaman
Temmuz 2021 ©Mustafa Gökmen
Tanacetum densumKâhta / Adıyaman
Temmuz 2021 ©Mustafa Gökmen
Tanacetum densumKâhta / Adıyaman
Temmuz 2021 ©Serdar Ölez
Tanacetum densumPütürge / Adıyaman
Temmuz 2021 ©Serdar Ölez
Benzer taxonlar
Türkiye´de doğal yayılan T. densum taksonları: Tanacetum densum subsp. amani, Tanacetum densum subsp. eginense, Tanacetum densum subsp. laxum, Tanacetum densum subsp. sivasicum, Tanacetum densum subsp. sivasicum
Türkiye´de doğal yayılan diğer Tanacetum türleri: T.abrotanifolium, T.albipannosum, T.alyssifolium, T.argenteum, T.armenum, T.aucheri, T.aucherianum, T.aureum, T.balsamita, T.balsamitoides, T.cadmeum, T.canescens, T.cappadocicum, T.cilicium, T.coccineum, T.corymbosum, T.densum, T.depauperatum, T.eginense, T.erzincanense, T.germanicopolitanum, T.haradjanii, T.haussknechtii, T.heterotomum, T.kotschyi, T.macrophyllum, T.mucroniferum, T.munzurdaghensis, T.nitens, T.nivale, T.oltense, T.oxystegium, T.parthenifolium, T.parthenium, T.pinnatum, T.polycephalum, T.poteriifolium, T.praeteritum, T.punctatum, T.sericeum, T.sipikorense, T.sorbifolium, T.tabrisianum, T.tomentellum, T.uniflorum, T.vulgare, T.zahlbruckneri
Dış bağlantılar




Kaynaklar
  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Kısım çevirisi: Ölez S., 2022)
  2. NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları) Dış bağlantı
  3. Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi) Dış bağlantı
  4. Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları) Dış bağlantı
  5. IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)