floranatolica
 
Ara Üye girişi DDbtn
-
 
Kâhta / Adıyaman - Temmuz 2021 © Serdar Ölez
Hedysarum pycnostachyumHedysarum pycnostachyumHedysarum pycnostachyumHedysarum pycnostachyumHedysarum pycnostachyumHedysarum pycnostachyumphotos
Gözlem bildir
Fıratbatalağı
Fabaceae / Hedysarum / Hedysarum pycnostachyum
mapmap
Fıratbatalağı (Hedysarum pycnostachyum) Baklagiller (Fabaceae) ailesinden endemik bir türdür. Türkiye'de sadece Yukarı Fırat alt bölgesinde yayılış göstermektedir.

İran-Turan fitocoğrafik bölgesi elementidir ve Türkiye´ye endemiktir. Haziran ayında çiçeklenir. Yaklaşık 680 metre rakımlarda; nehir kenarındaki kayalıklarda (türün tip örneği Elazığ Baskil dolaylarında, Fırat Nehri´nin sol kıyısındaki kayalıklardan toplanmıştır) gözlemlenebilir.


Bilimsel olarak Hedysarum pycnostachyum Hedge & Hub.-Mor. şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1969 yılında Notes Roy. Bot. Gard. Edinburgh 29: 37 adlı yayında kullanılmıştır.

Hedysarum etimolojisi

Hedysarum cins adı, Antik Yunanca tatlı, hoş anlamına gelen hedys ile koku, aroma anlamına gelen aroma kelimelerinin birleşiminden türetilmiş (veya doğrudan burçak benzeri bitkileri niteleyen hedysaron sözcüğünden aktarılmış) bir isimdir; cins altındaki pek çok türün çiçeklerinin taşıdığı hoş kokulara veya hayvanlar için oldukça lezzetli, besleyici birer yem bitkisi olmalarına atıfta bulunur.

pycnostachyum etimolojisi

Pycnostachyum epiteti, Antik Yunanca sıkı, yoğun veya kalın anlamına gelen pyknos ile başak anlamına gelen stachys kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; morfolojik olarak çiçeklerin ana eksen etrafında oldukça sıkı, yoğun ve birbirine yakın dizilerek oluşturdukları başak formundaki çiçek durumlarına (infloresanslara) yönelik genel bir isimlendirmedir. Kısaltmalar arasında yer alan & işareti, bu bilim insanlarının bitki hakkındaki makaleyi birlikte yayınladılarını belirtir. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. Hedge kısaltması bilim insanı Charleson Hedge (1928-) için kullanılmıştır; Hedge Edinburgh Kraliyet Botanik Bahçesinde uzun yıllar görev yapmış İskoç botanikçidir; özellikle Güneybatı Asya, Orta Doğu ve Türkiye florası üzerine kapsamlı araştırmalar yürüterek Lamiaceae, Brassicaceae ve Fabaceae gibi büyük familyalara ait pek çok cinsin taksonomik revizyonunu gerçekleştirmiş ve bitki sistematiğine önemli katkılar sunmuş bir bilim insanıdır. Hub.-Mor. kısaltması bilim insanı Arthur Huber-Morath (1901-1990) için kullanılmıştır; Huber-Morath Arthur Huber-Morath, Basler Botanischen Gesellschaft (BAS) ve Edinburgh Kraliyet Botanik Bahçesi nin herbaryumuyla ilişkili bir İsviçreli ekonomist ve botanikçidir. 1935 ile 1969 yılları arasında Türkiye florası üzerine yoğunlaşmış ve 16 keşif gezisi yapmıştır; yaklaşık 30.000 örnekten oluşan geniş koleksiyonu şu anda Conservatoire Botanique de Genèvede saklanmaktadır.

Morfoloji


Alt kısmı odunsu, dik gövdeli, 45-60 cm boylarında, yarı çalımsı (suffrutikoz) bir bitkidir. Yaprakları 4-8 çift çizgisel-dikdörtgensi (linear-oblong), yaklaşık 8 x 2 mm boyutlarında ve her iki yüzeyi de tüylü (piloz) yaprakçıklardan oluşur. Kulakçıkları (stipul) soluk kahverengi ve zarımsı (skaryoz) yapıdadır. Çiçek durumu sapları (pedünküller) yaprakların boyunu belirgin şekilde aşar. Çiçek durumu sıkışık, piramidal yapıda olup meyve zamanı hafifçe uzar. Çanak (kaliks) 5 mm uzunluğunda olup, dişleri hemen hemen eşit ve 2 mm uzunluğundadır. Taç yaprakları (korolla) sarı renklidir; bayrakçık (standart) 7 mm, kanatçıklar 5 mm, kayıkçık (keel) ise 10 mm uzunluğundadır. Ovaryumu tüylüdür ve 2 tohum taslağı (ovül) taşır. Meyvesi tek bir geniş yumurtamsı (ovat) bölmeye (segment) sahip olup yaklaşık 12 x 8 mm boyutlarında, yoğun tüylü ve yaklaşık 2 mm uzunluğunda kırmızımsı kıllarla (seta) kaplıdır. Tek tohumlu meyvesi ve kısa kılları gibi meyve karakterleri bakımından Hedysarum ile Onobrychis cinsleri arasında bir geçiş formu gibi görünse de Hedysarum cinsinin Crinifera seksiyonuna ait anormal bir üye olarak sınıflandırılır. Yarı çalımsı habitusu, piramidal çiçek durumu, küçük sarı çiçekleri ve taç yapraklarının oranları bakımından cins içinde yakın akrabası olmayan oldukça farklı ve belirgin bir türdür.



listMaplistPiclist

Gözlemler


Hedysarum pycnostachyumHacıderviş / Darende / Malatya
Haziran 2026 ©Serdar Ölez
Hedysarum pycnostachyumKâhta / Adıyaman
Temmuz 2021 ©Serdar Ölez
Hedysarum pycnostachyumReşadiye / Gürün / Sivas
ŞK1475/2017 ©Şükrü Karakuş vd.
Benzer taxonlar
Türkiye´de doğal yayılan diğer Hedysarum türleri: H.antitauricum, H.aucheri, H.candidissimum, H.cappadocicum, H.elegans, H.erythroleucum, H.formosum, H.hasanyildirimii, H.hedysaroides, H.huetii, H.kotschyi, H.laxum, H.nitidum, H.pannosum, H.pestalozzae, H.pogonocarpum, H.pycnostachyum, H.rotundifolium, H.sericeum, H.spinosissimum, H.syriacum, H.vanense, H.varium
Dış bağlantılar




Kaynaklar
  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press.
  2. Google. (2026). Gemini (Haziran 2026 sürümü) [Büyük dil modeli]. (Derleme) Dış bağlantı
  3. NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları) Dış bağlantı
  4. Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi) Dış bağlantı
  5. Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları) Dış bağlantı
  6. IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)