floranatolica
 
Ara Üye girişi DDbtn
-
 
Bu tür için henüz fotoğraf bulunmamaktadır
Gözlem bildir
Sarıbatalak
Fabaceae / Hedysarum / Hedysarum kotschyi
mapmapmap
Sarıbatalak (Hedysarum kotschyi) Baklagiller (Fabaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Adana, Dicle alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.

İran-Turan fitocoğrafik bölgesi elementidir. Mayıs ayında çiçeklenir. Yaklaşık 900 metre rakımlarda, kireçtaşı karakterli steplerde gözlemlenebilir. Türkiye´de Güney ve Doğu Anadolu Bölgesi´nde ile Mezopotamya´da; spesifik olarak Diyarbakır çevresi ile Kahramanmaraş´ta (Ahır Dağı eteklerinde) ve ayrıca Kuzey Irak´ta yayılış gösterir.


Bilimsel olarak Hedysarum kotschyi Boiss. şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1849 yılında Diagn. Pl. Orient. 9: 110 adlı yayında kullanılmıştır.

Hedysarum etimolojisi

Hedysarum cins adı, Antik Yunanca tatlı, hoş anlamına gelen hedys ile koku, aroma anlamına gelen aroma kelimelerinin birleşiminden türetilmiş (veya doğrudan burçak benzeri bitkileri niteleyen hedysaron sözcüğünden aktarılmış) bir isimdir; cins altındaki pek çok türün çiçeklerinin taşıdığı hoş kokulara veya hayvanlar için oldukça lezzetli, besleyici birer yem bitkisi olmalarına atıfta bulunur.

kotschyi etimolojisi

Kotschyi epiteti 19. yüzyılda Anadolu ve Orta Doğu´da binlerce bitki toplayan Avusturyalı botanikçi Theodor Kotschy´ye (1813–1866) ithafen verilmiştir. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. Boiss. kısaltması bilim insanı Pierre Edmond Boissier (1810-1885) için kullanılmıştır; Boissier Akdeniz havzası, Balkanlar, Orta Doğu ve Anadoluyu kapsayan geniş bir coğrafyada gerçekleştirdiği kapsamlı floristik çalışmalarla tanınan İsviçreli botanikçidir; bölgeye düzenlediği keşif gezilerinde topladığı on binlerce bitki örneğini Flora Orientalis adlı başyapıtında bir araya getirerek Türkiye ve yakın coğrafyasının bitki sistematiğine temel oluşturmuş, çok sayıda yeni taksonu literatüre kazandırmış bir bilim insanıdır.

Morfoloji


Yarı çalımsı bir tabandan (kaudeks) çıkan, çok sayıda yükselici gövdeye sahip, 20-60 cm boylarında, yatık veya kıvırcık tüylü, nadiren üst kısımlardan dallanan dik veya yükselici çok yıllık bir bitkidir. Yaprakları tüysü (imparipinnat) olup 4-7 çift yaprakçıktan oluşur. Yaprakçıklar dikdörtgensi-eliptik biçimde, küt veya kısa sivri uçlu (subakut) ve belirgin damar ucu çıkıntılı (mukronat), genellikle 8-15 x 3-8 mm (Türkiye örneklerinde yaklaşık 12 x 6 mm) boyutlarındadır. Yaprakçıkların üst yüzeyi yeşilimsi olup tüysüz veya seyrek tüylüyken, alt yüzeyi yoğun yatık ipeksi (seriseöz) tüy örtüsü sebebiyle grimsi-beyaz renktedir. Kulakçıklar (stipul) dar, kırmızımsı-kahverengi, zarımsı (skaryoz) yapıda, 3-5 mm uzunluğunda olup tabanda dar bir şekilde birleşmişlerdir. Çiçek durumu sapları (pedünküller) yapraklardan belirgin şekilde uzundur. Çiçek durumu sıkı yapılı, çok çiçekli ve silindirik biçimde olup meyve zamanında uzar. Bırakteleri 2-3 mm uzunluğunda, bizsi (subulat) yapıda ve dökülücüdür. Çanak (kaliks) yaklaşık 4 mm uzunluğunda, grimsi-beyaz tüylü (kanesent) ve çan (kampanulat) biçimindedir; dişleri birbirine hemen hemen eşit boylarda olup tüp kısmına eşit veya ondan biraz daha uzundur. Taç yapraklar (korolla) krem veya beyaz renkli olup çanaktan yaklaşık üç kat daha uzundur. Bayrakçık (standart) 8-13 mm uzunluğunda, ters yumurtamsı-kamamsı (kuneat-obovat) biçimde, ucu derince çentikli (emarginat), sırt kısmı tüysüzdür. Kanatçıklar (alalar) 6-9 mm uzunluğunda, dilsi-dikdörtgensi (lingulat-oblong) biçimde; kayıkçık (karina) ise bayrakçıkla hemen hemen aynı boyda (8-13 mm) olup eğik üçgemsi-dikdörtgensi formdadır. Ovaryum tüysüz veya birkaç uzun seyrek tüylüdür. Lomentum tipi meyvesi 1-2 adet yumurtamsı-dairesel veya eşkenar dörtgen-yumurtamsı (romboid-ovat) bölmeye (segment) sahiptir. Meyve bölmeleri 12-16 x 8-10 mm boyutlarında olup, kısa tüylerin yanı sıra tüm yüzeyi kaplayan 8 mm´ye kadar ulaşabilen uzun, ince, sarı veya morumsu kıllarla (seta) yoğun biçimde kaplıdır. Tohumları büyük, geniş eliptik biçimde, yaklaşık 8 x 4 mm boyutlarında, kahverengi ve pürüzsüzdür. Yakın akrabası olan Hedysarum pogonocarpum türünden daha uzun boylu, daha fazla dallanmış olması ve yaprakçıkları ile meyve (lomentum) bölmelerinin daha büyük olmasıyla ayırt edilir.

Benzer taxonlar
Türkiye´de doğal yayılan diğer Hedysarum türleri: H.antitauricum, H.aucheri, H.candidissimum, H.cappadocicum, H.elegans, H.erythroleucum, H.formosum, H.hasanyildirimii, H.hedysaroides, H.huetii, H.kotschyi, H.laxum, H.nitidum, H.pannosum, H.pestalozzae, H.pogonocarpum, H.pycnostachyum, H.rotundifolium, H.sericeum, H.spinosissimum, H.syriacum, H.vanense, H.varium
Dış bağlantılar




Kaynaklar
  1. Davis, P. H. (Ed.). (1970). Flora of Turkey and the East Aegean Islands (Cilt 3). Edinburgh University Press. (Morfoloji, Yayılış, Habitat ve Taksonomi bilgileri)
  2. Townsend, C. C. ve Guest, E. (Ed.). (1974). Flora of Iraq: Leguminales (Cilt 3). Ministry of Agriculture & Agrarian Reform, Republic of Iraq. (Morfoloji bilgileri)
  3. Ali Nihat Gökyiğit Vakfı. (t.y.). Türkiye Florası - Terimler Sözlüğü. (Morfolojik terim çevirileri)
  4. Google. (2026). Gemini (Haziran 2026 sürümü) [Büyük dil modeli]. (Derleme) Dış bağlantı
  5. NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları) Dış bağlantı
  6. Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi) Dış bağlantı
  7. Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları) Dış bağlantı
  8. IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)