floranatolica
 
Ara Üye girişi DDbtn
-
 
Bu tür için henüz fotoğraf bulunmamaktadır
Gözlem bildir
Bingözotu
Convolvulaceae / Convolvulus / Convolvulus scammonia
mapmapmapmapmapmapmapmapmapmapmapmapmapmap
Bingözotu (Convolvulus scammonia) Tarlasarmaşığıgiller (Convolvulaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Ergene, Batı ve Orta Karadeniz, Asıl Ege, İç Batı Anadolu, Yukarı Sakarya, Yukarı Fırat, Yukarı Murat-Van, Hakkari, Antalya, Adana, Orta Fırat, Dicle alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.

Bir Akdeniz fitocoğrafik bölgesi elementidir. Nisan ve Temmuz ayları arasında çiçeklenir; meyvelerini Haziran ile Eylül ayları arasında olgunlaştırır. Deniz seviyesinden 1350-1540 metreye kadar olan rakımlarda yayılış gösterir. Yol ve tarla kenarları, killi, kumlu, kalkerli/kireçtaşlı ve kayalık yamaçlar, makilikler, kireçtaşı üzerindeki meşe (Quercus) çalılıkları, çarşaklar, çakıllık kıyılar, harabeler ile nadasa bırakılmış veya ekili tarlalarda yetişir.

Türkiye´de Karadeniz ve Doğu Anadolu´da yetişen ve dik, yarı çalımsı bir form sergileyen endemik Convolvulus pseudoscammonia türü ile evrimsel olarak çok yakın akrabadır. İki tür arasındaki bu genetik yakınlık o kadar fazladır ki, C. pseudoscammonia geçmişte bu türün bir alt taksonu (C. scammonia var. pseudoscammonia) olarak kabul edilmiştir. İki tür; büyüme/gövde formu ve üst gövde yapraklarının formu dışında yaprak, çanak, yumurtalık, boyuncuk (pistil), kapsül, tohum karakterleri ve tabanda dişli filament yapıları bakımından birbirlerine büyük benzerlik gösterirler. PistiI-stilus oranı ve stamen özellikleri bakımından "Grup B" (tipik olarak tırmanıcı türlerin yer aldığı grup) içerisinde sınıflandırılır.


Bilimsel olarak Convolvulus scammonia L. şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1753 yılında Sp. Pl. : 153 adlı yayında kullanılmıştır.

Convolvulus etimolojisi

Convolvulus cins adı, Latince sarılmak, dolanmak veya bükülmek anlamına gelen convolvere fiilinden türetilmiştir; gövdelerin çevresindeki nesnelere sarılarak tırmanma eğilimi gösterdiği genel büyüme formuna yönelik tanımlayıcı bir isimlendirmedir.

scammonia etimolojisi

Scammonia epiteti, Antik Yunanca bu bitkinin bilinen klasik adı olan skammonia kelimesinden Latinceye aynı şekilde geçmiştir; antik çağlardan beri bitkinin kalın köklerinden elde edilen ve halk tıbbında güçlü bir müshil (pürgatif) olarak kullanılan reçineli özsuyuna (mahmudiye otu reçinesi) yönelik tarihsel ve farmakolojik bir isimlendirmedir. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. L. kısaltması bilim insanı Carl Linnaeus (1707-1778) için kullanılmıştır; Linnaeus modern taksonomi ve ikili adlandırma (binomial nomenklatür) sisteminin temellerini atan İsveçli hekim, botanikçi ve doğa bilimcidir; canlıları morfolojik özelliklerine göre sınıflandırmak için hiyerarşik bir yöntem geliştirerek biyolojik isimlendirme kurallarına standart getirmiştir; 1753 yılında yayımladığı Species Plantarum eseriyle binlerce bitki taksonunu literatüre kazandırarak botanik isimlendirmenin uluslararası başlangıç noktasını oluşturmuş bir bilim insanıdır.

Morfoloji


Tamamen tüysüz, sarılıcı veya sürünücü (twining or trailing) formda çok yıllık otsu bir bitkidir. Yapraklarının tabanı ok (sagittat) veya mızrak (hastat) biçiminde olup, taban lobları genellikle dişlidir. Çiçekleri yaprak koltuklarında tekli veya 2-7 çiçekli talkımlar (kimozlar) halinde yer alır. Dış çanak yaprakları (sepaller) içtekilerden belirgin şekilde daha kısa, tümü dikdörtgensi-yumurtamsı (oblong-ovat) biçimde, apikulat (küçük sivri uçlu), ucu kesik-küt veya girintili ve kenarları dalgalıdır. Taç yaprakları (korolla) krem ilâ soluk sarı renkli, görece büyük yapılı olarak 30-45 mm uzunluğunda ve tüysüzdür. Yumurtalığı (ovaryum) tüysüz bir yapıdadır. Cinsin diğer bazı türlerinden farklı olarak, erkek organ iplikçikleri (filamentler) tabana doğru sapsız salgı bezleri taşıdığı için dişli bir yapı sergiler.



listMaplistPiclist

Gözlemler


Convolvulus scammoniaDarende / Malatya
ŞK254/2016 ©Şükrü Karakuş
Convolvulus scammoniaAnkara
Ek1/990/2015 ©İsmail Eker vd.
Benzer taxonlar
Türkiye´de doğal yayılan diğer Convolvulus türleri: C.althaeoides, C.arvensis, C.assyricus, C.aucheri, C.betonicifolius, C.calvertii, C.cantabrica, C.carduchorum, C.cassius, C.cataonicus, C.chondrilloides, C.coelesyriacus, C.compactus, C.dorycnium, C.elegantissimus, C.galaticus, C.germaniciae, C.holosericeus, C.lanatus, C.libanoticus, C.lineatus, C.longipedicellatus, C.oleifolius, C.pentapetaloides, C.persicus, C.phrygius, C.pilosellifolius, C.pseudoscammonia, C.reticulatus, C.scammonia, C.siculus, C.stachydifolius, C.tricolor, C.×peshmenii, C.×pseudocompactus, C.×turcicus
Dış bağlantılar




Kaynaklar
  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press.
  2. Google. (2026). Gemini (Haziran 2026 sürümü) [Büyük dil modeli]. (Derleme) Dış bağlantı
  3. NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları) Dış bağlantı
  4. Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi) Dış bağlantı
  5. Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları) Dış bağlantı
  6. IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)