floranatolica
 
Ara Üye girişi DDbtn
-
 
Yeşilkent / Göksun / Kayseri - Temmuz 2021 © Serdar Ölez
Asphodeline globiferaAsphodeline globiferaAsphodeline globiferaAsphodeline globiferaAsphodeline globiferaAsphodeline globiferaphotos
Gözlem bildir
Dededeğneği
Asphodelaceae / Asphodeline / Asphodeline globifera
mapmapmapmap
Dededeğneği (Asphodeline globifera) Çirişgiller (Asphodelaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Orta Kızılırmak, Yukarı Kızılırmak, Adana alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir. 850-2200 m yükseklikler arasında; kayalıklar veya taşlık yamaçlar, alpin çayırlıklar, göknar orman açıklıkları, sedir ve çam ormanlarında gözlenebilirler. 

Bilimsel olarak Asphodeline globifera J.Gay ex Baker şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1876 yılında J. Linn. Soc., Bot. 15: 274 adlı yayında kullanılmıştır.

Asphodeline etimolojisi

Asphodeline cins adı, Antik Yunancada çirişotu anlamına gelen asphodelos kelimesinden türetilmiştir; Yunan mitolojisinde bu isim, yeraltı dünyasının (Hades) çiçeklerini tanımlamak için de kullanılır; -ine eki Latince "benzeyen" anlamı katar; cinsin akrabası olan Asphodelus (çirişotu) cinsine yakınlığını ve benzerliğini ifade eder. ex kısaltması, bu kısaltmayı takip eden ismin bu türü kabul görür şekilde yayınladığı ancak bunu `ex´ kısaltmasından önce gelen yayıncının kabul görmeyen açıklamalarına dayandırdığını belirtir. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. J.Gay kısaltması bilim insanı Jaques Étienne Gay (1786-1864) için kullanılmıştır; Gay İsviçreli-Fransız bitki bilimci, koleksiyoner ve taksonomisttir. Baker kısaltması bilim insanı John Gilbert Baker (1834-1920) için kullanılmıştır; Baker İngiliz botanikçidir. Londradaki Kew Botanik Bahçelerinde uzun yıllar çalışmış ve yumrulu, soğanlı bitki grupları üzerine uzmanlaşmıştır. Boissiernin tanımladığı bu bitkiyi daha sonra yeniden incelemiş, taksonomik özelliklerini değerlendirerek Asphodeline cinsine aktarmış ve güncel bilimsel adlandırmasını oluşturmuştur.

Morfoloji


70-150 cm boylanabilen, dik ve genellikle gürbüz gelişen, çok yıllık bir bitkidir. Gövdenin alt 1/4-1/3´lük kısmı yapraklıdır. Yapraklar yeşilimsi renkte, yumuşak ve esnek dokudadır ve kenarları az pürüzlüdür. Çiçeklenme mayıs-temmuz ayları arasında gerçekleşir. Çiçek durumu basit ve yoğundur. Brakte 20-30 mm uzunlukta ve mızraksı -yumurtamsı formdadır. Meyve sapı 15-25 mm uzunluktadır, ortasının yukarısı eklemlidir. Çiçek örtüsü dilimleri (periant) 18-20 mm uzunlukta ve beyazdır. Kapsül meyve küremsi formda ve 8 mm çaptadır.

Yakın türler karşılaştırması


  Asphodeline damascena Asphodeline globifera
Habitus Gövde boyu 25-160 cm, narin veya gürbüz; gövde yaprakları kocasapın tabanında veya gövdenin 7/10’una kadar olan alt kısmında bulunur Gövde boyu 70-150 cm ve gürbüz; gövde yaprakları kocasapın sadece 1/4 veya 1/3’lük alt kısmında sınırlı
Yaprak Şeritsi veya dar şeritsi mumlu yapıda; taban yaprakları 10–35 × 0.1–0.5 cm boyutlarında Şeritsi yeşilimsi, yumuşak, esnek ve aşağı sarkık yapıda; taban yaprakları 20–40 × 0.3–0.7 cm boyutlarında
Çiçek durumu Dallanmamış veya 1-10 arasında dallı; çiçekler gevşek veya sık dizilişlidir; 10-100 cm uzunluğunda Dallanmamış; çiçekler sık dizilişlidir; 20 ile 90 cm uzunluğunda
Bırakteler Mızraksı veya yumurtamsı 15-40 mm uzunluğunda ve uçları kuyruklu Yumurtamsı veya mızraksı 20-40 mm uzunluğunda ve uçları kuyruklu
Çiçek ve Meyve Sapı Çiçekler beyaz ve çiçeklenme sonrasında sıklıkla soluk pembemsi-beyaz. Çiçek sapları 5–15 mm, meyve sapları 10–35 mm uzunluğunda; saplar ortada, aşağıda veya yukarıda eklemli Çiçekler beyaz renkli. Çiçek sapları 7–15 mm, meyve sapları 15–30 mm uzunluğunda; saplar üst yarıda eklemli
Meyve Kapsül armutsu, tersyumurtamsı, tersüçgensi, dikdörtgensi veya yumurtamsı; karpeller düz veya enine 1 ile 5 arasında kırışıklık taşır; 7 ile 13 mm uzunluğunda Kapsül küremsi veya basık küremsi; karpeller pürüzsüzdür; 7 ile 10 mm çapında

 



listMaplistPiclist

Gözlemler


Asphodeline globiferaÇamlıbel / Pozantı / Adana
Temmuz 2026 ©Serdar Ölez
Asphodeline globiferaHacıderviş / Darende / Malatya
Haziran 2026 ©Serdar Ölez
Asphodeline globiferaYeşilkent / Göksun / Kayseri
Temmuz 2021 ©Serdar Ölez
Asphodeline globiferaAnkara
Ek1/2347/2015 ©İsmail Eker vd.
Kew's Herbarium
Asphodeline globiferaKayseri
K000900934/1856 ©Balansa, B.
Benzer taxonlar
Türkiye´de doğal yayılan diğer Asphodeline türleri: A.anatolica, A.baytopiae, A.brevicaulis, A.cilicica, A.damascena, A.globifera, A.liburnica, A.lutea, A.peshmeniana, A.prismatocarpa, A.prolifera, A.recurva, A.rigidifolia, A.sertachiae, A.taurica, A.tenuior, A.turcica
Dış bağlantılar




Kaynaklar
  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Çeviri: Ölez S., 2021)
  2. NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları) Dış bağlantı
  3. Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi) Dış bağlantı
  4. Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları) Dış bağlantı
  5. IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)