floranatolica

Kapullu / Beypazarı / Ankara - Mayıs 2023 © Serdar Ölez

Gözlem bildir

Çekiçlik

Asphodelaceae / Asphodeline / Asphodeline damascena

Çekiçlik (Asphodeline damascena) Çirişgiller (Asphodelaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Batı, Orta ve Doğu Karadeniz, Yukarı Sakarya, Orta Kızılırmak, Konya, Yukarı Fırat, Adana, Orta Fırat, Dicle alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.

İran-Turan elementidir. Mayıs ve temmuz ayları arasında çiçeklenir. 370 ila 2000 m arasındaki yüksekliklerde; kayalık veya taşlık yamaçlarda, alpin çayırlarda, stepte, orman açıklıklarında, nehir kıyılarında ve nadas tarlalarında gözlemlenebilir.

Asphodeline damascena, olgun meyvelerinin kuruma esnasında morfolojik değişikliğe uğraması nedeniyle teşhisi güçleşebilen bir gruptur; bu sebeple taze meyve karakterlerinin canlıyken incelenmesi önerilir.

Bilimsel olarak Asphodeline damascena (Boiss.) Baker şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1876 yılında J. Linn. Soc., Bot. 15: 276 adlı yayında kullanılmıştır. Asphodeline cins adı, Antik Yunancada çirişotu anlamına gelen asphodelos kelimesinden türetilmiştir; Yunan mitolojisinde bu isim, yeraltı dünyasının (Hades) çiçeklerini tanımlamak için de kullanılır; -ine eki Latince "benzeyen" anlamı katar; cinsin akrabası olan Asphodelus (çirişotu) cinsine yakınlığını ve benzerliğini ifade eder. Damascena epiteti, Suriye´nin başkenti Şam´ın (Damascus) Latince uyarlamasından gelir. Bitkinin ilk keşfedildiği, tip örneğinin toplandığı veya o bölgede yaygın olarak bulunduğu coğrafyayı belirtir. Parantez içerisindeki kısaltmalar bu taksonu ilk yayınlayan kişiyi/kişileri, parantez dışındakiler ise ilk yayın ardından bu taksona revizyon yapan kişi/kişileri belirtir. Boiss. kısaltması bilim insanı Pierre Edmond Boissier (1810-1885) için kullanılmıştır; Boissier Akdeniz havzası, Balkanlar, Orta Doğu ve Anadoluyu kapsayan geniş bir coğrafyada gerçekleştirdiği kapsamlı floristik çalışmalarla tanınan İsviçreli botanikçidir; bölgeye düzenlediği keşif gezilerinde topladığı on binlerce bitki örneğini Flora Orientalis adlı başyapıtında bir araya getirerek Türkiye ve yakın coğrafyasının bitki sistematiğine temel oluşturmuş, çok sayıda yeni taksonu literatüre kazandırmış bir bilim insanıdır. Baker kısaltması bilim insanı John Gilbert Baker (1834-1920) için kullanılmıştır; Baker İngiliz botanikçidir. Londradaki Kew Botanik Bahçelerinde uzun yıllar çalışmış ve yumrulu, soğanlı bitki grupları üzerine uzmanlaşmıştır. Boissiernin tanımladığı bu bitkiyi daha sonra yeniden incelemiş, taksonomik özelliklerini değerlendirerek Asphodeline cinsine aktarmış ve güncel bilimsel adlandırmasını oluşturmuştur.

Morfoloji

İkiyıllık, 25–170 cm boyunda otsu bir bitkidir. Gövdesi narin veya gürbüz yapıda, dik veya dik yükselici olup, tamamen tabanda yapraklı ya da kocasapın 2/5 ila 7/10´una kadar yapraklıdır. Yaprakları kül rengi-mavi, şeritsi ila dar şeritsi formda, kenarları pürüzlüdür; taban yaprakları 10–35 x 0.1–0.5 cm boyutlarındadır. Çiçekdurumu basit veya 1–10 dallı, 10–100 cm uzunluğunda olup çiçekleri seyrek veya sıktır. Bırakteleri mızraksı ila yumurtamsı, 15–40 mm uzunluğunda ve ucu kuyrukludur; bıraktecikler bıraktelere benzer fakat daha kısadır. Çiçek sapları çiçeklenme döneminde 5–15 mm, meyvede ise 10–35 mm uzunluğundadır; dik veya yatıkça duruşlu olup ortada, aşağısında veya yukarısında eklemlidir. Tepalleri 15–25 mm uzunluğunda, beyaz renklidir; çiçekler yaşlandıkça soluk pembemsi-beyaza döner. Kapsülleri armutsu, ters yumurtamsı, ters üçgensi, dikdörtgensi ila silindirik veya yumurtamsı formda ve (7-)9–10(-13) mm boyundadır; çenetleri pürüzsüzdür veya enine 1–5 kırışıklık ya da daralma taşır, çenetlerin arası boyuna derince oluklu veya oluksuzdur.

subsp. damascena: Gövdesi daha az yapraklıdır veya tüm yaprakları tabandadır; boyu genellikle 45–100(-140) cm arasındadır. Kapsülü ters yumurtamsı, ters üçgensi, armutsu veya dikdörtgensi ila silindirik formdadır; olgun kapsül çenetleri üzerinde genellikle büzüşme taşımaz veya bazen ortada tek bir daralma barındırır, çenetlerin arası boyuna oluksuz veya çok hafifçe olukludur. Tohumları 4–4.5(-5) mm boyutlarındadır.
subsp. gigantea: Gövdesi alt 2/5-7/10´luk kısmı boyunca yoğun yapraklıdır; bitki oldukça boylu olup 170 cm´ye kadar ulaşır.
subsp. ovoide: Gövdesi daha az yapraklıdır veya tüm yaprakları tabandadır. Kapsülü az çok yumurtamsı formdadır; enine kesitte gözlerin hatları az çok yıldızsıdır. Tohumları 5–5.5(-6) mm boyutlarındadır.
subsp. rugosa: Gövdesi daha az yapraklıdır veya tüm yaprakları tabandadır. Kaze kapsül çenetleri üzerinde belirgin şekilde enine 3–4(-5) kırışıklık taşır ve çenetlerin arası boyuna derince olukludur. Tohumları 4–4.5(-5) mm boyutlarındadır.

Gözlemler

Hamidiye / Pozantı / Adana
Temmuz 2026 ©Serdar Ölez Asphodeline damascena

Yukarıulupınar / Darende / Malatya
Haziran 2026 ©Serdar Ölez Asphodeline damascena

Darende / Malatya
Mart 2024 ©Serdar Ölez Asphodeline damascena

Kapullu / Beypazarı / Ankara
Mayıs 2023 ©Serdar Ölez

Türkiye´de doğal yayılan A. damascena taksonları: Asphodeline damascena subsp. damascena, Asphodeline damascena subsp. gigantea, Asphodeline damascena subsp. ovoidea, Asphodeline damascena subsp. rugosa
Türkiye´de doğal yayılan diğer Asphodeline türleri: A.anatolica, A.baytopiae, A.brevicaulis, A.cilicica, A.damascena, A.globifera, A.liburnica, A.lutea, A.peshmeniana, A.prismatocarpa, A.prolifera, A.recurva, A.rigidifolia, A.sertachiae, A.taurica, A.tenuior, A.turcica
Dış bağlantılar

Kaynaklar

Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press.
Google (2026). Gemini (Temmuz 2026 sürümü) [Büyük dil modeli]. (Derleme)
Google NotebookLM (2026). Biota Tür Teşhisi Projesi Kapsamında Üretilen Morfolojik Betimlemeler ve Taksonomik Notlar. (Erişim Tarihi: 14 Temmuz 2026).
NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları)
Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi)
Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları)
IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)

Sayfaya atıf metni: Asphodeline damascena. florꜳnatolica içinde. Erişim tarihi Temmuz 21, 2026, Erişim adresi http://www.floranatolica.com/eukaria/gui/species.php?ID=Asphodeline-damascena

Manifesto: Floranatolica sayfaları amatör bir grup tarafından derlenir hazırlanır; mekânlar, rotalar ve canlılar hakkında genel bilgiler vererek, insanların doğa sevgisi ve onu koruma ve araştırma isteğini arttırmayı hedefler. Floranatolica, bitki gözlemlerini kaydedip organize edebileceğiniz ve diğer gözlemciler ve araştırmacılar ile paylaşabileceğiniz bir platform sağlar. Floranatolica ayrıca gezip gördüğünüz yerlerin parkur, yorum ve gözlemlerini paylaşabileceğiniz bir platformdur. Dileyen herkes Floranatolica'ya gönüllü katkı sağlayabilir. Floranatolica tüm doga yürüyüşçülerini, bitki gözlemcilerini, mantar toplayıcılarını, orman ve park korucularını, ekolojistleri ve doğa tutkunlarını bu amaçla yurttaş bilgin olmaya davet eder; ayrıca tüm bilim insanlarını da gözlemlerini erişilebilir ve sistematik platformlarda paylaşmaya davet eder. Floranatolica biyo-coğrafyamızda tanımlanabilen/keşfedilen tüm verilerin toplumun ortak değeri olduğuna, bu değerin tanınması ve anlaşılması ile onu koruma isteğinin belirgin olarak artacağına inanır. floranatolica.com web sitesi GezenAdam tarafından şekillendirilmiştir; bu sayfalarda yayınlanan içeriklere katkıda bulunmak veya değiştirmemiz gerektiğini düşündüğünüz kısımları bildirmek için bize admin@floranatolica.com adresinden ulaşabilirsiniz.

Yasal Uyarı: Bu sayfa Creative Commons Atıf CC-BY-SA 4.0 Uluslararası Lisansı ile yayınlanmaktadır; uygun atıf ve bağlantı vermek kaydı ile bu sayfada yayınlanan görsel ve metinleri her ortam veya formatta kopyalayabilir ve yeniden dağıtabilirsiniz; bu sayfaya atıf yapmak için MLA, CMOS, APA, ASA, MHRA,... kalıplarından yararlanabilirsiniz. Bu sayfada yayınlanan fotoğraf ve metinlerin tüm sorumluluğu paylaşımı yapan editöre aittir. Editör bu fotograf veya metinleri floranatolica.com web sitesinde yayınlayarak, kendi adı ve bu sayfa bağlantısı verilmesi kaydı ile bunların her ortam veya formatta kopyalanabilir ve yeniden dağıtilabilir olmasına izin verdiğini kabul etmektedir. Editör kendisine ait olmayan ve telif hakkı içeren veya T.C. yasalarına uygunsuz paylaşımlar yapamaz. Florꜳnatolica şikayet postası almadığı sürece bu paylaşımları yayında tutar ve içerik sorumluluğunu kabul etmez. Bu paylaşımların içeriği ile ilgili uygunsuz bir durum olduğunu düşünüyorsanız lütfen admin@floranatolica.com adresine bildiriniz. Bildiriminiz en kısa sürede değerlendirilip size bilgi verilecektir.

Çerez Politikası ve Aydınlatma Metni: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca, kişisel verileriniz; veri sorumlusu olarak Florꜳnatolica web sitesi tarafından KVKK Aydınlatma Metninde belirtilen kapsamda işlenebilecektir. KVKK Aydınlatma Metninde belirtilen haklarınıza ilişkin taleplerinizi, Veri Sorumlusuna Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ uyarınca hazırlayarak admin@floranatolica.com eposta adresinden iletebilirsiniz.

Reklam Politikası: Bu sayfada yayınlanan reklamlar GoogleAdsense tarafından seçilmekte ve yerleştirilmektedir. Uygunsuz içerikte olduğunu düşündüğünüz reklamları bildiriniz.

Asphodeline etimolojisi

damascena etimolojisi

Morfoloji

Gözlemler