floranatolica
 
Ara Üye girişi DDbtn
-
 
Salda / Yeşilova / Burdur - Temmuz 2019 © Serdar Ölez
Alyssum cypricumAlyssum cypricumAlyssum cypricumAlyssum cypricumAlyssum cypricumAlyssum cypricumphotos
Gözlem bildir
Kıbrıskevkesi
Brassicaceae / Alyssum / Alyssum cypricum
mapmapmapmap
Kıbrıskevkesi (Alyssum cypricum) Turpgiller (Brassicaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Asıl Ege, İç Batı Anadolu, Antalya alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.

Nisan ve Haziran ayları arasında çiçeklenir. 1100 ile 2000 metre arası rakımlardaki steplerde (bozkırlarda), bozulmuş/işlenmiş (ruderal) alanlarda ve açık yerlerde yetişir. Türün tip örneği Kıbrıs´taki (Troodos Dağları) kalker-diyabaz kayaçlardan tanımlanmış olup, Türkiye´de Güneybatı Anadolu bölgesinde (Burdur ve Denizli dolaylarında) doğal yayılış gösterir.

Morfolojik olarak bilhassa Alyssum huber-morathii türü ile yakın akrabadır. Ayrıca, bir diğer lokal endemik tür olan A. constellatum ile akrabalık bağları bulunmaktadır. Çoğu yaprağının kuvvetli bir biçimde boylamasına katlanmış olması (conduplicate) ve tohumlarının kanatsız olması cinsi içi teşhis anahtarlarında onu diğer türlerden ayıran en belirgin karakterleridir.


Bilimsel olarak Alyssum cypricum Nyár. şeklinde tanımlanır.

Alyssum etimolojisi

Alyssum cins adı, Antik Yunanca olumsuzluk veya yoksunluk bildiren a- ön eki ile kuduz, delilik veya öfke anlamına gelen lyssa kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; tarihsel ve folklorik bağlamda, kuduz hastalığının tedavisinde veya sinirsel rahatsızlıkların yatıştırılmasında şifa kaynağı olduğuna inanılan doğa materyallerine yönelik kültürel bir isimlendirmedir.

cypricum etimolojisi

Cypricum epiteti, bitkinin doğal yayılış gösterdiği ve tip örneğinin (holotip) ilk olarak keşfedilip toplandığı yer olan Kıbrıs (Antik Yunanca Kypros, Latince Cyprus) adasına ithafen türetilmiştir; sonuna eklenen -icum ekiyle birlikte "Kıbrıs´a ait, Kıbrıs´tan gelen veya Kıbrıs´ta yetişen" anlamı taşıyan spesifik ve coğrafi bir isimlendirmedir. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. Nyár. kısaltması bilim insanı Erasmus Iuliu Nyárády (1881-1966) için kullanılmıştır; Nyárády Macar asıllı Romanyalı botanikçidir; özellikle Brassicaceae (Turpgiller) familyası ve dünya çapındaki Alyssum (Kuduzotu) cinsi üzerine yürüttüğü son derece detaylı taksonomik revizyon çalışmalarıyla uluslararası bir uzman olarak tanınır. Doğu Avrupa, Balkanlar ve Doğu Akdeniz florası üzerine kapsamlı araştırmalar gerçekleştirmiş, Flora Romaniae (Romanya Florası) adlı esere büyük katkılar sunmuş ve bu tür gibi çok sayıda Alyssum taksonunu betimleyerek literatüre kazandırmış değerli bir bilim insanıdır.

Morfoloji


Yoğun yastık oluşturan çok yıllık bir bitkidir. Gövdeleri dik, az çok kıvrımlı, 30 cm´ye kadar boylanabilen ve yapraksız uzun odunsu gövde tabanlarına (caudex) sahiptir. Kısır sürgünleri bir araya toplanmış olup yoğun biçimde yapraklıdır; yaprakları daima boylamasına katlanmış (conduplicate) yapıda, spatulamsı, küt veya kesik uçlu ve saplıdır. Gövde yaprakları yukarıya doğru giderek büyür, spatulamsı-ters yumurtamsı biçimde, daima boylamasına katlanmış yapıda, küt veya hafifçe sivri (subakut) uçludur. Tüy örtüsü gümüşi-boz renkli olup çok sayıda uzun ışını bulunan, yatık ve yarı pulsu (sublepidote) tüylerden oluşur. Çiçek durumu (korimb) 5 cm´ye kadar genişleyerek yayılır. Taç yaprakları (petaller) ters yumurtamsı, tam kenarlı, (2-)3-3.5 x (0.8-)1-1.5 mm boyutlarında, tüysüz veya aya kısmında (limb) seyrek tüylüdür. Meyvesi geniş eliptik veya ters yumurtamsı biçimde, ucu girintili veya kesik, 4-5(-5.5) x 2-3 mm boyutlarında; eşit ve yarı dik ışınlara sahip sık, yatık, yıldızsı tüylerle kaplıdır. Meyve kapakçıkları (valf) eşit olmayan biçimde şişkinleşmiş bir yapıdadır. Stilus yaklaşık 1.5 mm uzunluğunda ve tüysüzdür. Tohumları kanatsızdır.



listMaplistPiclist

Gözlemler


Alyssum cypricumSalda / Yeşilova / Burdur
Temmuz 2019 ©Serdar Ölez
Benzer taxonlar
Türkiye´de doğal yayılan diğer Alyssum türleri: A.aizoides, A.alyssoides, A.amasianum, A.argyrophyllum, A.armenum, A.artwinense, A.aurantiacum, A.aureum, A.baumgartnerianum, A.blepharocarpum, A.bornmuelleri, A.bulbotrichum, A.caespitosum, A.callichroum, A.calycocarpum, A.caricum, A.cassium, A.cephalotes, A.cilicicum, A.condensatum, A.constellatum, A.contemptum, A.corningii, A.corsicum, A.crenulatum, A.cypricum, A.dasycarpum, A.davisianum, A.desertorum, A.discolor, A.dubertretii, A.dudleyi, A.eriophyllum, A.erosulum, A.filiforme, A.floribundum, A.foliosum, A.fulvescens, A.gehamense, A.giosnanum, A.harputicum, A.haussknechtii, A.heterotrichum, A.hirsutum, A.huber-morathii, A.huetii, A.idaeum, A.kaynakiae, A.lenense, A.lepidoto-stellatum, A.lepidotum, A.longistylum, A.lycaonicum, A.macropodum, A.masmenaeum, A.meniocoides, A.minutum, A.misirdalianum, A.mouradicum, A.mughlaei, A.murale, A.nezaketiae, A.niveum, A.obovatum, A.obtusifolium, A.ochroleucum, A.oxycarpum, A.paphlagonicum, A.pateri, A.peltarioides, A.penjwinense, A.pinifolium, A.pogonocarpum, A.praecox, A.propinquum, A.pseudomouradicum, A.pterocarpum, A.samariferum, A.sibiricum, A.simplex, A.smyrnaeum, A.stapfii, A.stribrnyi, A.strictum, A.strigosum, A.sulphureum, A.syriacum, A.szovitsianum, A.tetrastemon, A.thymops, A.tortuosum, A.trapeziforme, A.trichocarpum, A.trichostachyum, A.umbellatum, A.virgatum, A.xanthocarpum
Dış bağlantılar




Kaynaklar
  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press.
  2. Google. (2026). Gemini (Haziran 2026 sürümü) [Büyük dil modeli]. (Derleme) Dış bağlantı
  3. NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları) Dış bağlantı
  4. Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi) Dış bağlantı
  5. Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları) Dış bağlantı
  6. IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)