Ankara - Nisan 2020 © Mustafa Gökmen
Gözlem bildir
Tosbağa Çiçeği
Boraginaceae /
Alkanna /
Alkanna orientalis Tosbağa Çiçeği (
Alkanna orientalis) Hodangiller (
Boraginaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Güney Marmara, Batı, Orta ve Doğu Karadeniz, Asıl Ege, Yukarı Sakarya, Orta Kızılırmak, Yukarı Kızılırmak, Konya, Yukarı Fırat, Erzurum-Kars, Yukarı Murat-Van, Hakkari, Adana alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.
Deniz seviyesi ile 2450 m yükseklikler arasında; taşlık alanlar, bozkırlar ve volkanik yamaçlarda yetişirler.
Bilimsel olarak
Alkanna orientalis (L.) Boiss. şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1844 yılında
Diagn. Pl. Orient. 4: 46 adlı yayında kullanılmıştır.
Alkanna etimolojisi
Alkanna cins adı 1400´lerin ortalarında gövdesi veya kökü boya maddesi olarak kullanılan ve Ortacağ Latincesinde
alcannetta olarak bilinen bitki adından türetilmiştir;
alcannetta ise Arapça
`kına´ anlamına gelen
al-ḥanna veya
al-ḥinnā kelimesinden türetilmiştir; cinsin bazı türlerinin kökünden elde edilen kırmızı boyaya atıfta bulunur.
orientalis etimolojisi
Orientalis epiteti Latince doğu veya güneşin doğduğu yön anlamına gelen
oriens kelimesinden türetilmiştir ve "doğulu, doğuya ait" anlamını taşır; bitkinin doğal yayılış alanının (Avrupa merkezli klasik botanik isimlendirme perspektifine göre) doğuda; özellikle Anadolu, Kafkasya ve Orta Doğu coğrafyalarında bulunmasına yönelik coğrafi bir isimlendirmedir. Parantez içerisindeki kısaltmalar bu taksonu ilk yayınlayan kişiyi/kişileri, parantez dışındakiler ise ilk yayın ardından bu taksona revizyon yapan kişi/kişileri belirtir.
L. kısaltması bilim insanı Carl Linnaeus (1707-1778) için kullanılmıştır; Linnaeus modern taksonomi ve ikili adlandırma (binomial nomenklatür) sisteminin temellerini atan İsveçli hekim, botanikçi ve doğa bilimcidir; canlıları morfolojik özelliklerine göre sınıflandırmak için hiyerarşik bir yöntem geliştirerek biyolojik isimlendirme kurallarına standart getirmiştir; 1753 yılında yayımladığı Species Plantarum eseriyle binlerce bitki taksonunu literatüre kazandırarak botanik isimlendirmenin uluslararası başlangıç noktasını oluşturmuş bir bilim insanıdır.
Boiss. kısaltması bilim insanı Pierre Edmond Boissier (1810-1885) için kullanılmıştır; Boissier Akdeniz havzası, Balkanlar, Orta Doğu ve Anadoluyu kapsayan geniş bir coğrafyada gerçekleştirdiği kapsamlı floristik çalışmalarla tanınan İsviçreli botanikçidir; bölgeye düzenlediği keşif gezilerinde topladığı on binlerce bitki örneğini Flora Orientalis adlı başyapıtında bir araya getirerek Türkiye ve yakın coğrafyasının bitki sistematiğine temel oluşturmuş, çok sayıda yeni taksonu literatüre kazandırmış bir bilim insanıdır.