floranatolica
 
Ara Üye girişi DDbtn
-
 
Gürsöğüt / Beypazarı / Ankara - Mart 2024 © Serdar Ölez
Viola arvensisViola arvensisViola arvensisViola arvensisViola arvensisViola arvensisphotos
Gözlem bildir
Tarla menekşesi
Violaceae / Viola / Viola arvensis
mapmapmapmap
Tarla menekşesi (Viola arvensis) Menekşegiller (Violaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Çatalca-Kocaeli, Doğu Karadeniz, Asıl Ege alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.

Tipik olarak Haziran aylarında çiçeklenir. 


Bilimsel olarak Viola arvensis Murray şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1770 yılında Prod. Stirp. Gott. : 73 adlı yayında kullanılmıştır.

Viola etimolojisi

Viola cins adı, Latince menekşe anlamına gelen klasik viola kelimesinden gelir; bu kelimenin kökeninin de Antik Yunanca tatlı kokulu menekşe anlamına gelen ion sözcüğüne dayandığı kabul edilir; antik çağlardan beri bu cinse ait bitkilerin zarif çiçeklerine ve (özellikle bazı türlerinin) belirgin hoş kokusuna yönelik tarihsel ve morfolojik bir isimlendirmedir.

arvensis etimolojisi

Arvensis epiteti, Latince tarla, ekili alan veya sürülmüş toprak anlamına gelen arvum kelimesine, aitlik bildiren -ensis ekinin eklenmesiyle türetilmiştir; ekolojik olarak bu bitkinin genellikle tarım arazilerinde, ekin tarlalarında veya insan etkisiyle bozulmuş açık alanlarda yaygın bir yabani ot olarak yetişmesine yönelik habitat odaklı bir isimlendirmedir. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. Murray kısaltması bilim insanı Johan Andreas Murray (1740-1791) için kullanılmıştır.

Morfoloji


Dik veya yayık formda, dallanmış veya dallanmamış tek yıllık otsu bir bitkidir. Gövdeleri 5-50 cm boylarında, köşeli yapıda olup seyrek ince tüylü, geriye doğru yatık (retrorse) kısa tüylü veya hemen hemen tüysüzdür. Taban yaprakları dikdörtgensi (oblong) ilâ suborbikular (hemen hemen yuvarlak) biçimde, 0.8-2 cm uzunluğunda, kenarları belirgin yuvarlak dişli (krenat), tüylü veya hemen hemen tüysüz yapıdadır. Üst yaprakları ise yukarı doğru gittikçe daralır, daha sivri ve dikdörtgensi-spatulamsı bir şekil alır; kenarları aralıklı yuvarlak dişli-testeremsidir. Yaprak sapları 1-4 cm uzunluğunda olup, taban yapraklarında bazen daha da uzun olabilir. Kulakçıkları (stipülleri) mızraksı (lanseolat), saplı ve yapraksı bir orta loba sahip olup, tabana doğru teleksi (pinnat) veya elsi (palmat) dizilişte 2-5 adet doğrusal (linear) yan lob barındırır. Çiçek sapları genellikle kendisini taşıyan yapraklardan daha uzun olup 7 cm´ye kadar ulaşabilir; sapın üst kısımlarında (1/3´lük üst bölümde) 2 adet küçük, zarımsı ve doğrusal (linear) bıraktecik (brakteol) bulunur. Çanak yaprakları (kaliks) mızraksı ilâ dar yumurtamsı-sivri biçimde, 5-12 mm uzunluğunda, genellikle tüysüz veya kenarları kirpiksidir; tabandaki ekleri (appendaj) kesik (trunkat) yapıdadır. Taç yaprakları (korolla) çanak yapraklara eşit, onlardan daha kısa veya çok az daha uzundur. Krem, süt beyazı, sarımtırak veya mavimsi renkte olabilen taç yapraklarının en altta olanı 8-14(-15) mm uzunluğundadır. İki yan taç yaprak ve geniş taban taç yaprağı tabana doğru kısa sakallıdır. Mahmuzu (spur) çanak eklerinden biraz daha uzun, küt uçlu, morumsu ve bazen uca doğru hafifçe kıvrıktır. Erkek organ başçıkları (anterler) sarı renklidir ve belirgin kahverengi bir ek taşır. Yumurtalık (ovaryum) yaklaşık 1.5 mm çapında ve tüysüzdür; boyuncuk (stilus) yaklaşık 1 mm boyunda olup papilli ucu alt yüzeyde küçük bir stigmamsı boşluk barındırır. Kapsül tipi meyvesi elipsoit, sivri ve üç köşeli olup, 3-8 x 3-5 mm boyutlarındadır ve patlayarak açılır (dehiscent). Tohumları parlak kahverengi, pürüzsüz, 1-1.6 x 0.5-1 mm boyutlarında, ovoid-elipsoit biçimde ve küçük bir etçik (karunkula) barındırır.


Melanium Seksiyonu Karşılaştırmalı Morfolojik Özellikler Tablosu


Viola hymettia, V. tricolor, V. kitaibeliana ve V. arvensis türlerini birbirinden ayırt etmek için kullanılan morfolojik ayrım anahtarı aşağıda sunulmuştur. Bu türler Viola cinsinin Melanium seksiyonuna (hercaî menekşeler grubu) aittir ve en belirgin farkları taç yaprak ile çanak yaprak boylarının oranı, bitki tüylülüğü ve çiçek boyutlarıdır.

  Viola tricolor Viola arvensis  Viola kitaibeliana  Viola hymettia
Gövde Yapısı & Boyu Dik veya yükselici; güçlü, çok dallanmış;
10 - 40 cm. 
Dik, köşeli ve tabandan dallanan;
10 - 35 cm. 
Dik veya yükselici; çok kısa, cılız;
3 - 10 cm. 
Dik veya yükselici; ince ve narin;
5 - 20 cm.
Gövde Tüylülüğü Tamamen tüysüz (glabröz) veya tabanda seyrek tüylü.  Geriye doğru kıvrık (retrors) kısa tüylü veya neredeyse tüysüz.   Yoğun kısa ve sert tüylü; bitki grimsi-yeşil/kül rengi görünür. Tüysüz veya çok hafifçe kısa tüylü; canlı yeşil görünüm.
Alt Yapraklar & Sapları Geniş yumurtamsı-yüreksi;
kenarları belirgin krenat dişli;
uzun saplı. 
Dairesel-yumurtamsı ila oval;
uzun saplı (10-20 mm);
kenarları sığ dişli. 
Dairesel-yumurtamsı (orbikular);
kenarları neredeyse tam;
sap yaprak ayasına eşit veya uzun. 
Yumurtamsı-dairesel;
kenarları sığ krenat dişli;
uzun saplı.
Üst Gövde Yaprakları Mızraksı veya dikdörtgensi-mızraksı;
kenarları kaba dişli; kısa saplı. 
Dikdörtgensi-mızraksı veya dar eliptik;
kenarları küt dişli (serrat/krenat). 
Dar dikdörtgensi-mızraksı ila şeritsi;
1 cm´den kısa; sığ dişli veya tam kenarlı. 
Dikdörtgensi-kaşıksı (oblong-spatulat);
kenarları dalgalı-dişli; kısa saplı.
Kulakçıklar (Stipul) Büyük, yapraksı; derin loplara ayrılmış (genellikle elsi/palmat);
uç lobu dar-mızraksı ve dişli. 
Çok büyük; tüysü (pinnat) parçalı;
uç lobu büyük, mızraksı ve belirgin dişlidir. 
Küçük (0.5 - 1 cm); tabanda elsi veya tüysü loplara ayrılmış;
uç lobu kaşıksı/mızraksı ve dişsizdir. 
Orta boyda; tabana yakın yerden tüysü parçalı;
uç lobu belirgin şekilde saplı, geniş ve yapraksı.
Korolla Kaliks Oranı Taç > Çanak (Çok belirgin; taç yapraklar çanağı tamamen kapatır).  Taç <= Çanak (Taç yapraklar çanak yapraklara eşit veya daha kısadır).  Taç <= Çanak (Çanak yapraklar arkadan bakıldığında belirgin taşar).  Taç <= Çanak (Çanak yapraklar taç yapraklara eşit veya uzundur).
Çiçek Boyutu & Renk Büyük (15 - 25 mm);
canlı mor, mavi, sarı kombinasyonlu. 
Küçük (5 - 10 mm);
krem-beyaz, tabanı sarımsı-turuncu, bazen hafif morumsu. 
Çok küçük (4 - 10 mm);
üst taç yapraklar beyazımsı, alt yaprak soluk sarı. 
Küçük (10 - 15 mm);
üstler soluk mavi/menekşe, alt parlak sarı.


listMaplistPiclist

Gözlemler


Viola arvensisNurkuyusu / Darende / Malatya
Haziran 2026 ©Serdar Ölez
Viola arvensisGürsöğüt / Beypazarı / Ankara
Mart 2024 ©Serdar Ölez
Viola arvensisDereli / Beypazarı /Ankara
Mayıs 2020 ©Mustafa Gökmen
Viola arvensisKüre / Kastamonu
T5701/2022 ©Bilge Tunçkol ve a...
Viola arvensisArıt / Bartın
T3071/2018 ©Bilge Tunçkol ve a...
Benzer taxonlar
Türkiye´de doğal yayılan diğer Viola türleri: V.alba, V.altaica, V.amani, V.arvensis, V.bocquetiana, V.canina, V.crassifolia, V.denizliensis, V.dichroa, V.dirimliensis, V.ermenekensis, V.gracilis, V.heldreichiana, V.hymettia, V.isaurica, V.jordanii, V.kitaibeliana, V.kizildaghensis, V.modesta, V.occulta, V.odontocalycina, V.odorata, V.oreades, V.parvula, V.pentadactyla, V.reichenbachiana, V.rupestris, V.sandrasea, V.sieheana, V.suavis, V.tricolor, V.velutina, V.yildirimlii, V.yuzufelensis
Dış bağlantılar




Kaynaklar
  1. Viola arvensis in flora of China @ efloras.org. (n.d.). eFloras.org Home. Dış bağlantı
  2. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Kısım çevirisi: Ölez S., 2022)
  3. Scoppola, Anna & E., Lattanzi. (2012). Viola section Melanium (Violaceae) in Italy. New data on morphology of Viola tricolor-Group. Webbia. 67. 47-64. 10.1080/00837792.2012.10670908.
  4. Erben, M. (1985). Cytotaxonomische Untersuchungen an der over-bayerischen Arten der Gattung Viola (Sektion Melanium). Mitteilungen der Botanischen Staatssammlung München, 21, 339–740.
  5. Marcussen, T., & Borgen, L. (2000). Allozyme variation and relationships within Viola subsection Melanium (Violaceae). Plant Systematics and Evolution, 223(1/2), 29–47.
  6. Nauenburg, J. D. (1990). Untersuchungen zur Variabilität und Taxonomie der Viola tricolor-Gruppe in Mitteleuropa. Bibliotheca Botanica, 141, 1–90.
  7. Bizim Bitkiler. (t.y.). Türkiye Florası Veri Servisi (TUBIVES). bizimbitkiler.org.tr
  8. Global Biodiversity Information Facility. (2026). Viola hymettia Boiss. & Heldr. taxonomic overview. gbif.org
  9. Plants of the World Online (POWO). (2026). Viola kitaibeliana Schult. Royal Botanic Gardens, Kew. Dış bağlantı
  10. Google. (2026). Gemini [Büyük dil modeli]. google.com
  11. NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları) Dış bağlantı
  12. Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi) Dış bağlantı
  13. Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları) Dış bağlantı
  14. IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)