Tarla menekşesi (Violaarvensis) Menekşegiller (Violaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Çatalca-Kocaeli, Doğu Karadeniz, Asıl Ege alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir. 0-3000 m yükseklikler arasında; terkedilmiş tarlalar, yol kenarları ve çayırlıklarda doğal olarak yetişirler.
Bilimsel olarak Violaarvensis Murray şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1770 yılında Prod. Stirp. Gott. : 73 adlı yayında kullanılmıştır.
Viola etimolojisi
Viola Latincede bugün `menekşe rengi` olarak bilinen violet kelimesinden türetilmiştir.
arvensis etimolojisi
Arvensis Latincede tarla, tarladan gelen anlamlarına gelir. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. Murray kısaltması bilim insanı Johan Andreas Murray (1740-1791) için kullanılmıştır.
Morfoloji
5-50 cm boylanabilen, tek yıllık veya iki yıllık, otsu bir türdür. Gövdeler dik veya yukarı doğru yükselen, basit veya tabandan dallanmış ve yüzeyi çok seyrek kısa havlıdır. stipül yapraksı, 2-40 mm uzunlukta, tüysü parçalı, uç parça en geniş, yanal parçalar şeritsi-hemen hemen mızraksı; yapraklar 0.5-6.5 × 0.2-2.2 cm, özellikle kenarlar ve damarlar boyunca kenar ve boyunca seyrek kısa havlı, kenarlar küt veya testere dişli; alt yapraklar yumurtamsı veya dairemsi-yumurtamsı, taban yuvarlağımsı, sap yapraklara eşit veya daha uzun; orta yapraklar dikdörtgenimsi-yumurtamsı veya dikdörtgenimsi-eliptik, taban kamamsı, yaprak sapı kısa; üst yapraklar dikdörtgenimsi-mızraksı ve belli belirsiz saplıdır. Çiçeklenme Nisan-Eylül ayları arasında; çiçekler birkaç veya birçok; çiçek sapı 2.5-11 cm, tüysüz; brakteoller 2 tane, mızraksı; çanak yapraklar dikdörtgenimsi-mızraksı, 4-15 mm, keskin uçlu; dip kulakçıklar 1-4 mm, düzensiz dişli; taç huni biçimli; taç yapraklar sarı veya fildişi rengi, çanak yapraklardan daha kısa veya hemen hemen eşit, 6-14 mm, üsttekiler soluk, alttaki mahmuz dahil 5.5-14 mm; mahmuz 1-4 mm uzunlukta ve düzdür. Meyvelenme Haziran-Eylül ayları arasında; kapsül meyve 6-10 mm; tohumlar dikdörtgenimsi-yumurtamsı, 1.5-1.8 mm boydadır.
Melanium Seksiyonu Karşılaştırmalı Morfolojik Özellikler Tablosu
Viola hymettia, V. tricolor, V. kitaibeliana ve V. arvensis türlerini birbirinden ayırt etmek için kullanılan morfolojik ayrım anahtarı aşağıda sunulmuştur. Bu türler Viola cinsinin Melanium seksiyonuna (hercaî menekşeler grubu) aittir ve en belirgin farkları taç yaprak ile çanak yaprak boylarının oranı, bitki tüylülüğü ve çiçek boyutlarıdır.
Viola tricolor
Viola arvensis
Viola kitaibeliana
Viola hymettia
Gövde Yapısı & Boyu
Dik veya yükselici; güçlü, çok dallanmış; 10 - 40 cm.
Dik, köşeli ve tabandan dallanan; 10 - 35 cm.
Dik veya yükselici; çok kısa, cılız; 3 - 10 cm.
Dik veya yükselici; ince ve narin; 5 - 20 cm.
Gövde Tüylülüğü
Tamamen tüysüz (glabröz) veya tabanda seyrek tüylü.
Geriye doğru kıvrık (retrors) kısa tüylü veya neredeyse tüysüz.
Yoğun kısa ve sert tüylü; bitki grimsi-yeşil/kül rengi görünür.
Tüysüz veya çok hafifçe kısa tüylü; canlı yeşil görünüm.
Alt Yapraklar & Sapları
Geniş yumurtamsı-yüreksi; kenarları belirgin krenat dişli; uzun saplı.
Dairesel-yumurtamsı ila oval; uzun saplı (10-20 mm); kenarları sığ dişli.
Dairesel-yumurtamsı (orbikular); kenarları neredeyse tam; sap yaprak ayasına eşit veya uzun.
Yumurtamsı-dairesel; kenarları sığ krenat dişli; uzun saplı.
Üst Gövde Yaprakları
Mızraksı veya dikdörtgensi-mızraksı; kenarları kaba dişli; kısa saplı.
Dikdörtgensi-mızraksı veya dar eliptik; kenarları küt dişli (serrat/krenat).
Dar dikdörtgensi-mızraksı ila şeritsi; 1 cm´den kısa; sığ dişli veya tam kenarlı.
Dikdörtgensi-kaşıksı (oblong-spatulat); kenarları dalgalı-dişli; kısa saplı.
Kulakçıklar (Stipul)
Büyük, yapraksı; derin loplara ayrılmış (genellikle elsi/palmat); uç lobu dar-mızraksı ve dişli.
Çok büyük (4 cm´ye kadar); tüysü (pinnat) parçalı; uç lobu büyük, mızraksı ve belirgin dişlidir.
Küçük (0.5 - 1 cm); tabanda elsi veya tüysü loplara ayrılmış; uç lobu kaşıksı/mızraksı ve dişsizdir.
Orta boyda; tabana yakın yerden tüysü parçalı; uç lobu belirgin şekilde saplı, geniş ve yapraksı.
Korolla Kaliks Oranı
Taç > Çanak (Çok belirgin; taç yapraklar çanağı tamamen kapatır).
Taç <= Çanak (Taç yapraklar çanak yapraklara eşit veya daha kısadır).
Taç <= Çanak (Çanak yapraklar arkadan bakıldığında belirgin taşar).
Taç <= Çanak (Çanak yapraklar taç yapraklara eşit veya uzundur).
Çiçek Boyutu & Renk
Büyük (15 - 25 mm); canlı mor, mavi, sarı kombinasyonlu.
Küçük (5 - 10 mm); krem-beyaz, tabanı sarımsı-turuncu, bazen hafif morumsu.
Çok küçük (4 - 10 mm); üst taç yapraklar beyazımsı, alt yaprak soluk sarı.
Küçük (10 - 15 mm); üstler soluk mavi/menekşe, alt parlak sarı.
Viola arvensis in flora of China @ efloras.org. (n.d.). eFloras.org Home.
Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Kısım çevirisi: Ölez S., 2022)
Scoppola, Anna & E., Lattanzi. (2012). Viola section Melanium (Violaceae) in Italy. New data on morphology of Viola tricolor-Group. Webbia. 67. 47-64. 10.1080/00837792.2012.10670908.
Erben, M. (1985). Cytotaxonomische Untersuchungen an der over-bayerischen Arten der Gattung Viola (Sektion Melanium). Mitteilungen der Botanischen Staatssammlung München, 21, 339–740.
Marcussen, T., & Borgen, L. (2000). Allozyme variation and relationships within Viola subsection Melanium (Violaceae). Plant Systematics and Evolution, 223(1/2), 29–47.
Nauenburg, J. D. (1990). Untersuchungen zur Variabilität und Taxonomie der Viola tricolor-Gruppe in Mitteleuropa. Bibliotheca Botanica, 141, 1–90.
Bizim Bitkiler. (t.y.). Türkiye Florası Veri Servisi (TUBIVES). bizimbitkiler.org.tr
Global Biodiversity Information Facility. (2026). Viola hymettia Boiss. & Heldr. taxonomic overview. gbif.org
Plants of the World Online (POWO). (2026). Viola kitaibeliana Schult. Royal Botanic Gardens, Kew.
Google. (2026). Gemini [Büyük dil modeli]. google.com
NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları)
Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi)
Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları)
IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)