floranatolica
 
Ara Üye girişi DDbtn
-
 
Kırklar / Pülümür / Tunceli - Haziran 2022 © Mustafa Gökmen
Lappula squarrosaLappula squarrosaLappula squarrosa
Gözlem bildir
Sülüngürke
Boraginaceae / Lappula / Lappula squarrosa
mapmapmapmapmapmapmapmapmapmap
Sülüngürke (Lappula squarrosa) Hodangiller (Boraginaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Çatalca-Kocaeli, Güney Marmara, Orta Karadeniz, İç Batı Anadolu, Yukarı Sakarya, Orta Kızılırmak, Erzurum-Kars, Yukarı Murat-Van, Adana alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.

380-2270 m yükseklikler arasında; bozkırlar, taşlık alanlar ve yamaçlar, döküntü alanlarında gözlenebilir.


Bilimsel olarak Lappula squarrosa (Retz.) Dumort. şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1827 yılında Fl. Belg. : 40 adlı yayında kullanılmıştır.

Lappula etimolojisi

Lappula cins adı, Latince pıtrak veya yapışkan dikenli meyve anlamına gelen lappa kelimesine, küçültme eki olan -ula´nın eklenmesiyle türetilmiştir; "küçük pıtrak" anlamına gelir ve bitkinin meyvelerinin (fındıkçıklarının) üzerindeki çengelli dikenler sayesinde hayvan tüylerine veya giysilere yapışarak taşınmasına (epizookori) yönelik son derece betimleyici ve ekolojik bir isimlendirmedir.

squarrosa etimolojisi

Squarrosa epiteti, Latince kaba, pürüzlü, pullu veya dışa doğru sertçe kıvrık çıkıntıları olan anlamına gelen squarrosus kelimesinin dişil formudur; morfolojik olarak bitkinin yapraklarının, braktelerinin veya tüylerinin gövdeden dışa ve aşağı doğru belirgin şekilde açı yaparak kaba, dağınık ve pürüzlü bir görünüm oluşturmasına yönelik betimleyici bir isimlendirmedir. Parantez içerisindeki kısaltmalar bu taksonu ilk yayınlayan kişiyi/kişileri, parantez dışındakiler ise ilk yayın ardından bu taksona revizyon yapan kişi/kişileri belirtir. Retz. kısaltması bilim insanı Anders Jahan Retzius (1742-1821) için kullanılmıştır; Retzius İsveçli botanikçi, kimyager ve entomologdur; Lund Üniversitesinde uzun yıllar doğa tarihi profesörü olarak görev yapmış ve İskandinav florası üzerine yürüttüğü kapsamlı araştırmalarla tanınmıştır; taksonomi bilimine sadece botanik değil, zooloji alanında da geniş çaplı eserler bırakmış saygın bir doğa bilimcidir. Dumort. kısaltması bilim insanı Barthélemy Charles Joseph Dumortier (1797-1878) için kullanılmıştır; Dumortier Belçikalı devlet adamı ve botanikçidir; özellikle Belçika florası ve bitki isimlendirme kuralları üzerine yazdığı detaylı eserlerle tanınır; Avrupa bitki sistematiğinde birçok cins ve familyanın güncel sınırlarını belirleyen revizyonlar yaparak taksonomi dünyasına kalıcı katkılar sağlamış değerli bir bilim insanıdır.

Morfoloji


Gövdesi seyrek açık/dik sert tüylüden (patent-setulose), daha yoğun yatık sert tüylüye (adpressed-setulose) kadar değişebilen tüy örtüsüne sahip, bol dallanmış, 25-55 cm boylarında iki yıllık (nadir olarak tek yıllık) otsu bir bitkidir. Yaprakları doğrusal-dikdörtgensi ilâ dar mızraksı biçimlerde olup, taban yaprakları genellikle çiçeklenme döneminde kuruyup kaybolur. Çiçekleri neredeyse sapsız (subsessil) olup, meyve döneminde sapları en fazla 2 mm´ye kadar uzar. Huni (infundibular) biçimindeki taç yaprakları (korolla) çok küçük yapılıdır; tüpü 2.5 mm, üstteki açık ayası (limb) ise yalnızca 2-2.5(-3) mm çapındadır. Boyuncuk (stilus) fındıkçıkların uç kısımları arasında gizlenmiş durumdadır. Fındıkçık (nutlet) tipi meyveleri basık-yumurtamsı biçimde ve 3-4.5 x 2-2.8 mm boyutlarındadır. Bu meyvelerin üzerindeki kancalı tüylerin (gloşidlerin) sıklığı ve dizilişi büyük varyasyonlar gösterir; ancak tipik olarak kenar kısımlarında 1.5-2 mm uzunluğunda bir kancalı tüy sırası ve bu kenarın hemen altında, sırt (dorsal) yüzeyde 1-2 adet yardımcı kancalı tüy sırası daha barındırır. Meyvenin orta disk kısmı genellikle tepelikli (crested) ve tümsekçikli (tuberculate) bir yapı sergiler.



listMaplistPiclist

Gözlemler


Lappula squarrosaKırklar / Pülümür / Tunceli
Haziran 2022 ©Mustafa Gökmen
Lappula squarrosaDarende / Malatya
ŞK3872/2016 ©Şükrü Karakuş
Lappula squarrosaAnkara
Ek1/319/2015 ©İsmail Eker vd.
Lappula squarrosaGürün / Sivas
ISTO37875/2015 ©Selvinaz Gülçin Bo...
Lappula squarrosaEğrisöğüt / Pınarbaşı / Kayseri
AEF 21477/2002 ©Ayşe Mine Özkan v.d.
Benzer taxonlar
Türkiye´de doğal yayılan diğer Lappula türleri: L.barbata, L.microcarpa, L.patula, L.sessiliflora, L.sinaica, L.spinocarpos, L.squarrosa
Dış bağlantılar




Kaynaklar
  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press.
  2. Google. (2026). Gemini (Haziran 2026 sürümü) [Büyük dil modeli]. (Derleme) Dış bağlantı
  3. NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları) Dış bağlantı
  4. Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi) Dış bağlantı
  5. Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları) Dış bağlantı
  6. IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)