floranatolica
 
Ara Üye girişi DDbtn
-
 
Hacolar / Darende / Malatya - Haziran 2026 © Serdar Ölez
Lappula patulaLappula patulaLappula patula
Gözlem bildir
Bozgürke
Boraginaceae / Lappula / Lappula patula
mapmapmapmapmapmapmapmapmap
Bozgürke (Lappula patula) Hodangiller (Boraginaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Batı Karadeniz, Yukarı Sakarya, Orta Kızılırmak, Konya, Yukarı Fırat, Erzurum-Kars, Yukarı Murat-Van, Hakkari alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.

Bozulmuş habitatlar, bozkırlar ve yarı çöl gibi alanlarda yetişir. İnsan faaliyetleriyle yayılma eğiliminde olan bu türün Anadolu´daki yayılış alanı insan eliyle büyük ölçüde genişletilmiştir.


Bilimsel olarak Lappula patula (Lehm.) Asch. ex Gürke şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1877 yılında Kal. Vid. Növén. : 120 adlı yayında kullanılmıştır.

Lappula etimolojisi

Lappula cins adı, Latince pıtrak veya yapışkan dikenli meyve anlamına gelen lappa kelimesine, küçültme eki olan -ula´nın eklenmesiyle türetilmiştir; "küçük pıtrak" anlamına gelir ve bitkinin meyvelerinin (fındıkçıklarının) üzerindeki çengelli dikenler sayesinde hayvan tüylerine veya giysilere yapışarak taşınmasına (epizookori) yönelik son derece betimleyici ve ekolojik bir isimlendirmedir.

patula etimolojisi

Patula epiteti, Latince açık, yayılmış veya geniş anlamına gelen patulus kelimesinden türetilmiştir; bitkinin dallarının, yapraklarının veya çiçek durumunun gövdeden dışa doğru geniş bir açıyla açılarak belirgin şekilde yayılıcı bir büyüme formu sergilemesine işaret eder. Parantez içerisindeki kısaltmalar bu taksonu ilk yayınlayan kişiyi/kişileri, parantez dışındakiler ise ilk yayın ardından bu taksona revizyon yapan kişi/kişileri belirtir. ex kısaltması, bu kısaltmayı takip eden ismin bu türü kabul görür şekilde yayınladığı ancak bunu `ex´ kısaltmasından önce gelen yayıncının kabul görmeyen açıklamalarına dayandırdığını belirtir. Lehm. kısaltması bilim insanı Johann Georg Christian Lehmann (1792-1860) için kullanılmıştır; Lehmann Alman botanikçi ve akademisyendir; özellikle Boraginaceae (Hodangiller) familyası üzerine yürüttüğü kapsamlı monografik çalışmalarla tanınan, Hamburg Botanik Bahçesinin kurucusu ve müdürü olarak çok sayıda yeni taksonu betimleyip bilim dünyasına kazandıran saygın bir araştırmacıdır. Asch. kısaltması bilim insanı Paul Friedrich August Ascherson (1834-1913) için kullanılmıştır; Ascherson Alman botanikçi ve coğrafyacıdır; kariyeri boyunca özellikle Avrupa ve Afrika florasının yanı sıra Boraginaceae familyası üzerine önemli revizyonlar gerçekleştiren, akraba taksonları yeniden sınıflandırarak modern isimlendirme kombinasyonlarına imza atmış değerli bir bilim insanıdır. Gürke kısaltması bilim insanı Robert Louis August Maximilian Gürke (1854-1911) için kullanılmıştır; Gürke Alman botanikçidir; Berlin Botanik Bahçesi ve Müzesinde görev yapmış, Boraginaceae (Hodangiller) familyası ile Afrika florası üzerine yürüttüğü kapsamlı taksonomik araştırmalarla tanınmıştır; botanik sistematiğinin devasa ansiklopedik eserlerine sağladığı katkılarla pek çok cinsin evrimsel sınırlarını güncelleyerek bitki bilimine kalıcı bir miras bırakmıştır.

Morfoloji


Tek yıllık, 50 cm´ye kadar boylanan otsu bitkilerdir. Uzun ve sert tüylerden oluşan yoğun bir tüy örtüsüne sahiptir, bu tüyler yapraklar üzerinde siğilli tabanlıdir. Gövdeler dik, basit veya tabanda seyrekçe dallanmıştır. Alt yapraklar 3.5 × 0.5 cm´ye kadar boyutta, saplı, darca kaşıksı veya tersmızraksıdır. Orta ve üst yapraklar 5(–6.5) × 0.4(–0.8) cm´ye kadar boyutta, darca dikdörtgensi veya şeritsidir. Çiçeklenme zamanında neredeyse sapsız yapraklardan oluşan taban rozeti bulunmaz. Çiçek durumu gevşek simozlardan oluşur ve meyve döneminde 25(–34) cm´ye kadar uzar. Çiçeklerin brakteleri 9–15 × 2–7 mm boyutlarında, üst yapraklara benzer, çanaktan daha uzun, darca dikdörtgensi-mızraksı ile şeritsi arası yapıdadır. Çiçek sapları çiçeklenme döneminde yaklaşık 1 mm´ye kadar uzunlukta ve dik, meyve döneminde ise 3 mm´ye kadar uzunlukta, dik veya dik-yaygındır. Çanak çiçeklenme döneminde 2–3 mm uzunluğunda ve az çok yatık sert tüylü, meyve döneminde 5 mm´ye kadar uzayan yapıdadır; loblar çiçeklenme döneminde yaklaşık 0.5 mm genişlikte ve şeritsi, meyve döneminde ise 0.8 mm genişlikte ve şeritsi-eliptiktir. Taç 2–2.5 mm çapında, hunimsi, mavi veya nadiren beyazdır; tüp 1–1.5 mm uzunluğunda ve beyazdır; boğaz kısmı 0.2 × 0.1 mm boyutlarında, eliptik ve pürüzlü pullar içerir; loblar 1–1.5 mm uzunluğunda ve dikdörtgensidir. Ovaryumun sitilusu taç tüpünden daha kısadır ve fındıkçıkların uçları arasında gizlenmiştir. Fındıkçıklar 2–3 × 1–1.5 mm boyutlarında, sırt yüzeyi siğilli, tüylü, sıklıkla merkezde daha büyük siğillerden oluşan bir sıra da taşıyan, kalınlaşmış kenarlı ve kenar boyunca tek bir çapalı diken sırasına sahiptir. Çapalı dikenler tabanda az çok yassılaşmış ve birleşiktir; disk düz, ince siğilli veya yoğun kaba pürüzlü-küçük siğillidir.



listMaplistPiclist

Gözlemler


Lappula patulaHacolar / Darende / Malatya
Haziran 2026 ©Serdar Ölez
Lappula patulaDarende / Malatya
/1985 ©Davis, P.H. v.d.
Lappula patulaKıbrıs / Mamak / Ankara
SA 1537/2019 ©Serdar Aslan vd.
Lappula patulaUlus / Bartın
T2929/2018 ©Bilge Tunçkol ve a...
Benzer taxonlar
Türkiye´de doğal yayılan diğer Lappula türleri: L.barbata, L.microcarpa, L.patula, L.sessiliflora, L.sinaica, L.spinocarpos, L.squarrosa
Dış bağlantılar




Kaynaklar
  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press.
  2. Gemini Notebook (2026). Biota Tür Teşhisi Projesi Kapsamında Üretilen Morfolojik Betimlemeler ve Taksonomik Notlar. (Erişim Tarihi: 26 Temmuz 2026).
  3. NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları) Dış bağlantı
  4. Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi) Dış bağlantı
  5. Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları) Dış bağlantı
  6. IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)